Po śląsku. Słownik języka śląskiego

    

Prezent na każdą okazję

abcalować – spłacać (niem. abzahlen)
abcybilder, abcybinder, abcyjbilder – kalkomania (niem. Abziehbilder)
abecodlorz – abecadło
abfal – odpad (niem. der Abfall)
abkracer – żelazna wycieraczka do obuwia (niem. der Abkratzer)
abo – albo
abraham – pięćdziesiąte urodziny
abrewjacyjo – skrót
abrychta – temperówka (niem. abrichten)
abszicfajer – impreza pożegnalna (niem. die Abschiedsfeier)
abszlag – odmowa (niem. abschlagen)
absztychować – wspominać
absztyfikant – kawaler, zalotnik
abzac – obcas (niem. der Absatz)
abzynder – nadawca (niem. der Absender)
achtelka, achtla, achtlik – 1/8 litra
administracyjo – administracja
adresa – adres
adwenta – adwent
adwynt – adwent
afa – małpa (niem. der Affe)
agac – akacja (niem. Akazie)
agacowy – akacjowy
ajchel, ajchla – żołądź (niem. die Eichel)
ajerkuchy – naleśniki (niem. der Eierkuchen)
aji – nawet, również
ajlauf – lane ciasto, lane kluski
ajmer – wiadro (niem. der Eimer)
ajnbruch – włamanie (niem. der Einbruch)
ajnbryna – zasmażka (niem. die Einbrennen)
ajncla – kawalerka, mieszkanie jednopokojowe, małe pomieszczenie (niem. einzel-)
ajndruk – wrażenie (niem. der Eindruck)
ajnfachowy , ańfachowy – byle jaki, zwykły (niem. einfach)
ajnfal – pomysł (niem. der Einfall)
ajnfart – wjazd na teren posesji (niem. die Einfahrt)
ajnlagować – pasować, nadawać się
ajnlasfarba – farba podkładowa
ajnlauf (ajlauf ) – lane kluski (danie) (niem. der Einlauf)
ajntopf – obiad jednodaniowy, pierwsze danie (niem. der Eintopf)
ajntryt – bilet wstępu (niem. der Eintritt)
ajza – złomnica, skup złomu (niem. die alten Eisen)
ajzynbaniok – kolejarz (niem. der Eisenbahner)
ajzynblat – brzeszczot
ajzynzyjga – piłka do metalu (niem. die Eisensäge)
aktyntasza, aktentasza – aktówka (niem. die Aktentasche)
akuratny – dokładny
al – węgorz (niem. der Aal)
ale – uniwersalny wyraz kończący zdanie (zob. zwroty śląskie)
alkon – alkoholik
Altrajch – teren Zagłębia Dąbrowskiego (pochodzi z czasu II wojny świat.) (niem. das Altreich)
ała – miejsce bolesne (zob. zwroty śląskie), mieć ała – być chorym na umyśle
aussztojer, ałsztojer – wyprawka ślubna (niem. die Aussteuer)
amajza – mrówka (niem. die Ameise)
amolet – pierścionek
amolety – pszenne placki podobne do naleśników,
amolok – cukierek miętowy
amt – urząd (niem. das Amt)
amtować – urzędować
ancug – garnitur (niem. der Anzug)
ancajgować – oskarżać (niem. anzeigen)
anong – wiedza (niem. die Ahnung)
angrajfować – atakować (niem. angreifen)
angrif – atak, szturm (niem. der Angriff)
angyjber – mądrala, cwaniak (niem. der Angeber)
ankrować (hankrować) – umacniać pękający budynek przy pomocy śrub i prętów (niem. der Anker)
anlygować – przymierzać
anszleger – nastawiacz przy windzie kopalnianej (niem. der Anschläger)
antrag – wniosek, podanie, prośba (niem. der Antrag)
antryj – przedpokój (franc. entrée)
apetitsznita – kanapki z jedną warstwą chleba podawane jako przystawka
apliuzina, apluzina – pomarańcza (niem. die Apfelsine)
aport, aptryt, apryt – ubikacja
aprikoza – morela (niem. die Aprikose)
aprymować się – dać zrobić sobie zdjęcie
apryt, aptryt → aport
aptyka – apteka
Araber – Arab
arbajciok, arbajtancug – kombinezon roboczy (niem. der Arbeitsanzug)
arbaje, arbajty – ubranie robocze
arch – arkusz
armijo – armia
artikel – artykuł (niem. der Artikel)
asić sie – imponować, przechwalać się
asjetka – miseczka
asta – gałąź (niem. der Ast)
asza – popiół (niem. die Asche)
aszok – popielnik (niem. der Ascher)
aszynbecher – popielniczka (niem. der Aschenbecher)
aspóń – chociaż, przynajmniej
atoli – ale
aufrygować – wykłócać się (niem. aufregen)
auftrag – zadanie (niem. der Auftrag)
aus – aut (w sporcie) (niem. aus)
ausgus, ausgust – zlew (niem. der Ausguss)
ausgybikst – uciekł, wyrwał się (niem. ausgebüchst)
auslynder – obcokrajowiec, cudzoziemiec (niem. der Ausländer)
auspuff – rura wydechowa (w samochodzie, motocyklu) (niem. der Auspuff)
auszlag – przyszcz, wysypka (niem. der Ausschlag)
ausztojer – wiano, wyprawka ślubna (niem. die Aussteuer)
auto – auto, samochód (niem. das Auto)
autobana – autostrada (niem. die Autobahn)
Gtk-go-up.svg (do góry strony)

B
baba – kobieta, żona
babówka – babka drożdżowa
babrać się – brudzić się
babuć – wieprzek , prosiak, świnia
bachnońć – upaść,ukraść
bachraty – gruby
bacza – baca
badenduch – ręcznik kąpielowy (niem. das Badetuch)
badki, badyje – kąpielówki, zob. batki
badować – kąpać (niem. baden)
badyhala, badehala – łaźnia, basen
badymajster, bademajster – ratownik (na kąpielisku) (niem. die Bademeister)
badywana, badewana – wanna (niem. die Badewanne)
baja – wagary
bajać – opowiadać bajki, zmyślać
Bajerok – Bawarczyk (niem. der Bayer)
bajgel – joker (karta)
bajlaga – plaster wędliny (niem. die Beilage – dodatek do jedzenia)
bajonet – bagnet (niem. das Bajonett)
bajscanga – obcęgi, kleszcze (niem. der Beißzange)
bajslować – organizować
bajsnąć, bajsnouć, bajsnońć – ugryźć (niem. beissen)
bajszpil – przykład (niem. das Beispiel)
bajtel, bajtle – chłopak, dziecko, dzieci (małe)
bajtlik, bojtlik, gelttasza – portfel
bajzel – bałagan
bajzyga – wyrzynarka (piła do drewna)
bakać – palić (odnośnie wyrobów tytoniowych)
baksztuba – piekarnia (z niem. die Backstube)
bal, bala – 1. piłka do gry, zabawy (niem. der Ball); 2. z prasowana w kostke, słoma, siano, [ z presować na bale ]
balek – 1. okrągły kawałek drzewa, stempel na kopalni 2. określenie na belę materiału, papieru, itp.
balkan – kolej wąskotorowa łącząca Katowickie dzielnice: Giszowiec i Nikiszowiec
baloniok – fura na oponach z samochodu (z powietrzem)
bałamoncić, bamoncić – 1. zawracać głowę, 2. zwodzić
bałplac – działka budowlana (niem. der Bauplatz)
bamber – bogaty gospodarz, rolnik
bambetel – łóżko
bambetle – graty
bambylać – chwiać, kołysać
bambylok – hamak
bamontny – półprzytomny
bana – tramwaj (niem. die Strassenbahn)
banhof – dworzec kolejowy (niem. der Bahnhof)
bania – dynia
baniok- zbiornik na wodę
baniorz – kolejarz
bank – ławka (niem. die (Sitz-), (Park-) Bank)
banka – tramwaj
banować – żałować
bachraty – z wydatnym brzuchem
barzi, barzyj – bardziej
bas, basetlok – obfity brzuch
basok – człowiek otyły, z dużym brzuchem (pogard.)
basztard – mieszaniec Ślązak z inną narodowością.
batki, badki – majtki, kąpielówki (badyje), spodenki
baukunszt – architektura (niem. die Baukunst)
baumajster – architekt (niem. der Baumeister)
baumwola, bawołna – bawełna (niem. die Baumwolle)
bażoły – teren podmokły, bagno, szuwary
bebech – obfity brzuch
bebechy – wnętrzności
beblać – gadać głupoty
bebok – potwór
bebok, babok – nie istniejący zły stwór, którym straszy się dzieci (zob. zwroty śląskie)
becyrk – obszar (niem. der Bezirk)
beczeć – płakać
beker – podziemna kolej na kopalni
bela – 1. beczkowóz , 2. srogi hasiok (duży kontener na śmieci)
bele kaj – byle gdzie
belontać – mieszać (o płynach)
belować – prasować (słomę, siano) w formę walca
belowanie – wzdęcie
beluwa, belówa – beczkowóz do opróżniania szamba, także zawartość szamba lub zanieczyszczona rzeka, ściek (zob. zwroty śląskie)
bera – anegdota, dowcip, bery – zmyślona opowieść
berać – opowiadać bajki lub wspomnienia (zob. zwroty śląskie)
beremonty – głupoty np. mieć coś głupiego na myśli
berga – duży kamień (berga wonglo) duży kawał węgla (wysypisko kamieni)
bergmon – górnik patrz też grubiorz
bestyjo, berdyjo – bestia (niem. die Bestie)
beszong – inaczej rant, rów (niem. die Böschung)
beszong, beszung – nasyp kolejowy
betka – grzyb (dotyczy niejadalnych z blaszkami u spodu)
betlować – wyłudzać, sępić
betlyjka – szopka, stajenka na święta
bety – bagaż, ekwipunek
bez – przez, w przyszłości (bez rok = w przyszłym roku)
bezkurcyja – nicpoń, bestia (zwierzę, przynoszące tylko szkody)
bezma, bezmaś – podobno, rzekomo, prawdopodobnie
bezmała – ponoć, podobno, rzekomo, prawdopodobnie (rr)
bezto – przez to
beztuż – przez to, dlatego
bezuch – odwiedziny (niem. der Besuch)
bibersztola – mundur górniczy
Biblijo – Biblia
bier – bierz, weź, zabierz
bifyj, bifej – zob. byfyj
bigel, bigiel – 1. wieszak; 2. pantograf
bigelbret – deska do prasowania (niem. das Bügelbrett)
biglosko – żelazko
biglować – prasować (niem. bügeln)
biksa – puszka (samochód Syrena)
bina – pszczoła (niem. die Biene)
binda – bandaż (niem. die Binde)
binder – krawat
bindować – bandażować
bishalter – biustonosz (niem. der Büstenhalter)
biyr – piwo (niem. das Bier)
bizantyja – awanturnica
blaj, blajsztift, blajszifta – ołów, ołówek (niem. der Bleistift)
blajkuli – długopis
blajzucht – anemia
blank – całkiem, zupełnie, pusty, czysty
blat – górna część stołu
blaubera – jagoda, ostrężyna (niem. der Blaubeere – czarna jagoda)
blaupałza – kalka
blaza – pęcherz, odcisk
blic – błyskawica (niem. der Blitz)
blicablajter – piorunochron (niem. der Blitzableiter)
blindzić, blyndzić, blyńdzić – razić (światło), bić po oczach (intensywny kolor) (niem. blenden)
bloblik – cukierek, landrynka
blomba – plomba
blumkol, blumkola – kalafior (niem. der Blumenkohl)
blumnwaza – wazon (niem. die Blumenwase)
blumsztynder – kwietnik (niem. der Blumenständer)
blyndować, blindować – świecić w oczy (po oczach)
błecha – pchła
błeszka – pchła
błozen – błazen
bobok – duch, potwór
boczoń – bocian, ktoś obrażony (‘boczy się’)
boga – arkusz (niem. der Bogen)
bojki – bajki
bojtel, bojtlik – worek, portfel
bolok, bolawe – siniec, miejsce bolesne od uderzenia; zob. ała
bombel – pompon
bombon – cukierek (niem. der lub das Bombon)
bómbón – cukierek
bonclok – kamionkowe naczynie do kiszonej kapusty lub ogórków, zob. bunclok
bonda – kurtka (zrr)
bonkawa – kawa parzona (napój)
bontek – rozporek (zrr)
bormaszyna – wiertarka pneumatyczna (niem. die Bohrmaschine)
borok – biedak, nieudacznik, nieborak
borsztajn – krawężnik (niem. der Bordstein)
bozen – błazen, niy rób mje za bozna – nie nabieraj mnie, nie rób ze mnie głupiego
branda – ognisko, zob. fojera
branny – koń maści brunatnej
bratherinigi – śledzie opiekane, zazwyczaj w zalewie octowej
bratkartofle – kartofle smażone na patelni (niem. die Bratkartoffeln)
bratruła, bratrura – piekarnik (niem. die Bratröhle)
brauza – kwaśny napój gazowany, prysznic
brecha – łom, gruba deska (decha)
breweryjo – awantura
breweryjok – awanturnik
brifa – gołąb pocztowy
brifkastla – skrzynka na listy
briftasza – portfel (zbt, ztg), teczka na dokumenty
briftreger, briftriger, briftryjger – listonosz
brot – chleb
brołtzupa, brułzupa, wodzionka – wodzionka – chleb zalany wrzątkiem
brotbiksa – pojemnik na chleb
bruch – przepuklina (zrr)
bruclik – kamizelka góralska
brunotny, bury – brązowy
brusić – ostrzyć (noże, kosy itd.)
bruzda – skiba
bryle, brele – okulary
brylok – okularnik
bryna – denaturat
brynol, bryniol – 1. denaturat, spirytus 2. pijak
brzerzasty – białobrzegi
brzidok – brzydal
brzim – modrzew
buc – ktoś kto jest marudny
buchać – uderzać, machać
buczeć – przezywać na kogoś
buczek – 1. syrena do sygnalizacji dźwiękowej, 2. ktoś kto płacze lub zrzędzi
budunek – zabezpieczenie stropu w kopalni
bulić – 1. burzyć, 2. płacić, 3. przewracać(się)
bulytka – końskie gówno
buła – opuchlizna, ale mosz buła,ale masz guza
bumela, bumelka – wagary, ucieczka (np. z pracy)
bunclok, bonclok – kamionkowe naczynie (np. do kiszenia kapusty). Nazwa pochodzi od miasta Bunzlau (dziś Bolesławiec), gdzie wynaleziono ten rodzaj (kwasoodpornej) kamionki.
burzyć – dobijać się, stukać, uderzać
byamter – urzędnik
byda – będę
bydli – wołowy (produkt spożywczy)
byfyj (zrr) , bifej (ztg), bifyj, befyj – kredens
byrna, birna – żarówka
bysztek – sztućce
Bytům, Bytůń – Bytom
byzuch – odwiedziny
bżitfa – brzytwa

C
cajtung – gazeta
canbyszta – szczotka do zębów
capać – dyszeć
capić – śmierdzieć
capnońć – złapać
cechować – zaznaczać (w budownictwie np. miejsce na dziurę w ścianie)
celta – namiot
cepel – cysterna ( etymologicznie od CPN)
cepelin – sterowiec
cera – córka
ceski – moneta dziesięciogroszowa (zob. zwroty śląskie)
cesta – droga
chabazie, chabezie – gałęzie, krzaki
chabić – kraść
chabnąć – ukraść, zwędzić
chaby – iść na chaby – iść kraść
chachar, chachor – 1. łobuz, chuligan 2. pijak
chachmęcić – prowadzić lewe interesy, kombinować
chachnąć – uderzyć
chadra – szmata
chadziaj – 1. śmieć, niechluj , 2. dziad , 3. nazywano tak również ludność napływową, która przybyła na ziemie śląskie zza Buga po II wojnie światowej
chaja – zob. haja
chajtnąć się, chajtnyć sie – ożenić się, wyjść za mąż
chałpa – dom
cham – skąpiec
chamera – chmura
chamić się – być skąpym
chańdowny – stary
chapol – skąpiec
charatać – 1. ciężko pracować; 2. pocharatać się – zranić się
charboł – but (zwyczaj stary, ciężki lub zniszczony męski but)
charczeć – chrapać
charkać – smarkać, pluć
charlać – kaszleć
chasa – czeladź, służba rolna
chasiok – śmietnik
chechlać – nieumiejętnie ciąć drzewo lub materiał drewniany/metalowy
cherlok – słabeusz, osoba chorowita
chichrać się – śmiać się
chlać – pić (alkohol)
chladać – szukać
chnet – za niedługo, niebawem
choby – jakby, jak
chop – mężczyzna, mąż
chrobok – robak, owad
chropawka – kuropatwa
chrostok – ropucha
chudko – prędko
chudobny – biedny
chycić, chytać – chwycić, chwytać
chyrpa – brzydka kobieta
chyrtoń – gardło, krtań
chyży – szybki
ciaciać – upiększać, zbyt delikatnie postępować z kimś lub czymś
ciaciany – ładny
ciamrać – zjadać
ciapkapusta – ciapkapusta, kapusta z kartoflami (danie obiadowe)
ciaplaty – błotnisty
ciapnąć – upaść, energicznie siąść
ciapryka, ciaplyta – błoto, wszelki mokry bród, zob. maras
ciarach – brudas
cichi! – w lewo! (przy powożeniu komenda dla konia)
cichtować – hodować
cićki – zanieczyszczenia w formie kulki z włókien materiału lub nici (na ubraniach)
cider – mieszkaniec Radzionkowa
ciepać – rzucać ,
cięgiem, ciygiem – nieustannie
ciga – koza
cigareta – papieros
cima – ciemno, ciemność
ciompa – katar
ciorać – brudzić (zob. zwroty śląskie), szurać
cipka – kura
ciul, ciulik – 1. wulg. członek męski 2. obelga kierowana do mężczyzn, odpowiednik polskiego chuj
citać, citaj, citnął, citnęła, citnęli, citnęlim – uciekać, uciekaj, uciekł, uciekła, uciekli, ucielkiśmy
ciulnąć, ciulać, ciulaj, ciulany – wulg. uderzyć, bić, bij, bity
ciulnąć sie, – pomylić się, popełnić błąd, chybić
ciupać – rąbać
ciyngiem – ciągle
ciynszko – trudno
ciżba – tłok, ścisk
cmandzić
co – że
coby – żeby, aby
col – cło
colsztok – miarka składana do mierzenia długości
cołki – cały
cufal , cuf – fuks, przypadek
cug – 1. pociąg → sznelcug – pociąg pospieszny, 2. ciąg powietrza (np. w kominie)
culaga – 1. dodatek, 2. dopłata
cupać, cupnóć – kucać, kucnąć
curig, curik – do tyłu! (przy powożeniu komenda dla konia) , z powrotem
cuzamen – razem, wspólnie
cwibla – cebula
cwinger , cwinga – ściskacz, np. klucz używany do odkręcania rur u hydraulika
cwist – przędza do cerowania, włóczka
cwiter – sweter
cychalter – biustonosz, stanik
cyckać – ssać
cycha – poszwa
cycnik – biustonosz
cyferblat – 1. tarcza zegara, 2. zegarek
cyganić – kłamać
cygareta – papieros
cyjntla – 0,1 litra wódki
cyjo – akordeon
cykot – penis
cylnonć, cylnońć – trafić
cymbrować – cembrować
cyndra – lont
cyntla – setka wódki
cyplik – frędzel
Cysarok – mieszkaniec Śląska należącego do zaboru austriackiego (Księstwo Cieszyńskie, Zaolzie)
Cysarzoki, Cesaroki – mieszkańcy Śląska należącego do zaboru austriackiego (Księstwo Cieszyńskie, Zaolzie)
cytyrować – dokuczać
cwilingi – bliźniaki
czamu – czemu, dlaczego
czelijadź – czeladź
czelodka – gromadka (dzieci, znajomych)
cześnia – czereśnia (zrr)
czetyna – choina
czompnońć, czampnońć – kucnąć;
czorny abo zmaraszony – brudny, czarny
czoska – kawałek drewna z żywicą

Ć
ćma – ciemność
ćmawomodry – granatowy
ćmawy – ciemny
ćmić się – ściemnia się
ćmić – palić
ćmiyl – trzmiel
ćmok, cima, cimok, ćma – ciemno, ciemność. Ale z ciebie ćmiok – Ale z ciebie ciemnota.
ćwierciok lub ćwiara – ćwiartka wódki lub naczynie o takiej pojemności
ćwikła – buraki
ćwok – przygłup, oferma

D
dachdeker – dekarz
dać wyćwika – dać nauczkę
dakel – ucho
dakle – uszy
dałerwela, dauerwela – trwała ondulacja
damboki, dymboki – głęboki
danga – tęcza
darzić sie – szczęścić się, udawać się, wieść się
dąbek – chryzantema
deka – koc
dekować – kryć, chować,
dekiel, dekel – pokrywka, nakrętka, wieczko
dinks, dings – coś nienazwanego (słowo wytrych), zastępuje prawie wszystkie nazwy własne związane z przedmiotami
dochtór – lekarz, doktor
dociyrny – ciekawy, dociekliwy
doczkać – zaczekać, poczekać
doczkej, doczkej se – poczekaj, zaczekaj
dokumyntny – dokładny, szczegółowy
dolmeczer – tłumacz
dołza – gniazdko elektryczne
dostony – dojrzały – dotyczy przede wszyskim owoców i warzyw dojrzewających w sztucznych warunkach.
dowka – podatek
dólanie – mieszkańcy dolin
dóma – do domu !
dosmyczyć – dostarczyć, donieść
drabem – szybko
drabiniok – wóz drabiniasty
drabko, drapko, drap – szybko
drabsik – rabuś
drach – rozrabiaka zob. lomp
drak lub drach – latawiec
drałować – maszerować, szybko iść
druk – siła, moc, ciśnienie, nacisk
drzewo – drewno
drzymota – drzemka, senność, nieodparta chęć snu
du dom – do domu (zrr)
dudki – pieniądze
dufać – ufać
duldać – pić, zwł. głośno
dupny – wielki, duży, ogromny
durdlać – mówić pod nosem, niezrozumiale
durst – pragnienie
durszlak – cedzak do makaronu
durś, durch – wciąż, na wylot, por. fórt
dwanost – dwanaście
dwiesta – dwieście
dyby – gdyby
dychnąć, dychnąć se – odpocząć, odetchnąć
dycki – zawsze
dyć – owszem, rzeczywiście, przecież
dykcjonorz – słownik
dylać – uciekać
dylówka – podłoga z desek
dymfer – duży garnek
dymbcok – dąb, klocek z drewna dębu
dyndel – suknia z dekoltem
dynga – tęcza
dyskietka – dyskietka komputerowa, płyta CD, karta pamięci, karta do bankomatu, karta kredytowa, itp.
dwusztokowy – dwupiętrowy
dziambel – wróbel
dziechcioł – dziegciarz
dziecka – dzieci (lm) (ZP)
Dzieciątko – gwiazdka, Boże Narodzenie
dziedzina – wieś
dzierżeć – trzymać
dziesiyńć – dziesięć
dziewiyńć – dziewięć
dziepiyro, dziepro – dopiero
dziynka – dzięki
dziywcze, dziywczyn – 1. dziewczyna, 2. córka
dziywka – dziewczyna, służąca
dziod – żebrak, niedołęga
dziołcha – dziewczyna
dzióbek – pocałunek (delikatny w usta)
dziwać – patrzeć
dziwoki – dziki, nieoswojony
dźwigać – podnosić
dźwiga sie – zbiera na wymioty
dźwiyrze – drzwi
dźwiýże- drzwi
dżistać – obgadywać, pleść głupstwa (zrr), pierdzieć, mieć biegunkę, rozwolnienie, zwymiotować, puścić bąka, palnąć głupstwo, mówić bez sensu, za dużo zob. nadżistać się
dżistnąć – upaść, palnąć głupstwo, zwymiotować, puścić bąka

E
e – dobrze
echt – wyraźnie
efyj – strzał zewnętrzną częścią stopy (w piłce nożnej)
egal – obojętnie (ganc egal – wszystko jedno)
ek – zakręt, róg
eka – poprzeczka, kąt
eklerować – tłumaczyć, wyjaśniać
eknąć się – pochylić się
ekstra – specjalnie
elefant – słoń
eli – jeśli, jeżeli, czyli
elwer – jedenastka (rzut karny), bezrobotny
enta – szczupak (skok do wody), kaczka, upadek (np pośliznąć się: “wywalić enta”)
epa – torba plastikowa, reklamówka
epny – wielki
erbnyć, erbnąć – zob. chabnąć, odziedziczyć
erplich – spadek po kimś
eszcze – jeszcze
etla – motor, motorower

F
fach – półka lub talent zawodowy lub zawód np. mieć fach w ręku (niem. das Fach)
fachlować – szybko jeść, chełpliwie
fachman – fachowiec (niem. der Fachmann)
facka – uderzenie w policzek
facka – policzek
faflok – gaduła, piersiówka
fajer, fajera – impreza (niem. die Feier)
fajfka – fajka
fajla – pilnik (niem. die Feile)
fajlbank – stół warsztatowy
fajlować, sfajlować – obrabiać pilnikiem
fajować – owiewać zboże z plew
fajrować – świętować, obchodzić np. urodziny (niem. feiern)
fałesznik – człowiek fałszywy
familio, familija – rodzina
familok – budynek wielomieszkaniowy (kamienica)
fana – flaga (niem. die Fahne)
fantować się – sprzeczać się, protestować, kłócić, awanturować, dyskutować; licytować, brać w zastaw
fandzolić, fanzolić – smęcić, mówić nie na temat
fanga – uderzenie pięścią (zob. zwroty śląskie)
fanzola, fandzola – fasola
fara – plebania, parafia (niem. das Pfarrhaus)
farba – barwa, kolor
farbić – barwić
farcić się – opłacać się (niem. wert sein – być warte)
farfocel – zob. chadziaj – 1. fusy 2. drobne śmieci (zob. flyje znaczenie drugie)
farkarta – bilet (niem. die Fahrkarte)
farorz – proboszcz (niem. der Pfarrer)
fas, faska – beczka różnej wielkości (niem. das Fass)
fater – ojciec (także łociec) (niem. der Vater)
faustlik – średni młotek, mniejszy od pyrlika zob. pyrlik (niem. Faust – pieść)
fazan – bażant (niem. der Fasan)
fe – parzyć
fecht – iść na fecht– iść żebrać
fedra – sprężyna (niem. die Feder)
fedrować – urabiać np. węgiel przez górników (niem. fördern)
fefermincka – mięta (herbata miętowa) (niem. Pferrerminztee)
feflać – mówić głupoty
fejszter – leśniczy, myśliwy
felc – zagięcie, połączenie arkuszy blach (niem. die Falz)
ferszalung – zob. arbajtancug
fertich – gotowe (niem. fertig)
fest – silnie, pewnie, bardzo (niem. fest)
feszter – leśniczy
fet – smalec, tłuszcz (niem. das Fett)
ficować – cerować
fiksowanie – ogranie przeciwnika (w fusbalu)
filcok – kalosz z filcem
filok – pióro wieczne, długopis (niem. der Füller)
filor – filar, słup
filować – podglądać, napełniać np. pączek marmoladą (niem. füllen)
filter – filtr
firycycha – brzoskwinia
fiśla – strych
fiśnięty – pomylony
flama – płomień (niem. die Flamme)
flanca – sadzonki roślin (niem. die Pflanze)
flaszka – butelka (niem. die Flasche)
flek – plama (niem. der Fleck)
fliga – mucha (niem. die Fliege)
fliger – samolot (niem. der Flieger)
flotrować – powiewać (niem. flattern)
flugcojg – samolot (niem. das Flugzeug)
flyja – nieporządna gospodyni, brudas
flyje – 1. rozwielitki (czasem waserflyje) 2. fusy, zawiesina, pomyje (niem. der Wasserfloh, lm. die Wasserflöhe)
fojera, fojerka – ognisko (niem. das Feuer)
fojercok – zapalniczka (niem. das Feuerzeug)
fojerman – strażak (niem. der Feuerwehrmann)
fojerwera – straż pożarna (niem. die Feuerwehr)
fojt – wójt
folguma – koło obciągnięte gumą (niem. der Vollgummi)
fomlowanie – indywidualna gra w fusbal (niem. fummeln)
forhang – zasłona (zob. zwroty śląskie) (niem. der Vorhang)
forsztelować – przedstawiać, wyobrażać (niem. vorstellen)
fórt – ciągle precz, (być fórt) daleko (niem. fort)
Franc- zdrodbniale Franciszek
frasować się – martwić się
frasunek – zmartwienie
frechowny – bezczelny (niem. frech)
frela – panna, zdrobniale z sympatią (niem. das Fräulein)
frelka – panienka
Frida – zdr. Fryderyka
froncla – mała lampka
frup, fróp – korek butelki
fulać – kłamać, mówić niestworzone rzeczy
funt – pół kilo
furgać – fruwać, latać, łopotać (dot. np. flagi)
furmon – osoba powożąca fura lub bryczką
furt – precz, (być furt) daleko (zob. zwroty śląskie)
furt – wciąż, ciągle, ustawicznie, stale
fusekla, fuzekla – skarpetka
fusbal – piłka nożna (niem. der Fussball)
fusgruba – kanał piekarski
fuslapa – onuca (niem. der Fußlappen)
fusy – wąsy
futer – jedzenie, pasza dla zwierząt (niem. das Futter)
futrować – karmić zwierzęta, żartobliwie w stosunku do człowieka (niem. füttern)
fuzekle, fusekle – skarpetki (niem. der Fuß – stopa, das Ekel – obrzyda)
fyjtla – 0,25 litra wódki
fynsterbret – parapet (niem. das Fensterbrett)
fyrlok – mątewka
fyrtniony – zwariowany

G
gacić – ocieplać, izolować
gacie – kalesony
gadzina – zwierzęta
galan – chłopak, narzeczony
galanka – dziewczyna, narzeczona
galert, galyt – galareta z nóżek wieprzowych
galoty – spodnie
gałuszczónka – woda po kluskach
gałuszka – kluska
ganc – całkiem, bardzo
gangol – zob. ancug
gańba – wstyd
gardina – zasłonka, firana
gardinsztanga – karnisz
gebis, gybis, gibis – proteza (zębowa)
geburstag, gyburstag – urodziny
geldtasza – portfel (zrr)
gelender, gelynder – poręcz
gelt – pieniądze
geltag – dzień wypłaty, wypłata
genau – 1. teraz 2. dokładnie
gepel – kierat
gericht – sąd, budynek sądu
geszichta – historia
gibać się – śpieszyć się
gibem – szybko
gibis, gybis – sztuczna szczęka
gibki – szybki
gichnońć – 1. uderzyć, 2. nalać trochę wody do wiadra lub zaprawy
gid – 1. obrzydliwiec, brzydota, 2. nicpoń, urwipołeć
gielnik – kromka chleba (por. sznita)
gift – trucizna
gilać – łaskotać
gilgotki – łaskotki
gipsdeka – sufit
gira – noga
gisd zob. gizd
giskana, gizkana – konewka, polewaczka
gitra – kraty
giwera – karabin lub broń
gizd, gizder – 1. zob. chachor 2. diabeł (zob. zwroty śląskie)
glaca – łysina
glacok – łysy
glajcha – 1. zakończenie pewnego etapu robót, 2. ostatnie murowanie budynku mieszkalnego
glajza – szyna
glajzy – aparat na zęby (lub l.m. słowa szyna)
glanc – połysk
glancować – polerować
glaska – szklanka
glaskugle – bombki
glaskule – szklane kulki
glazyjki – eleganckie rękawiczki skórzane
glyjta – emalia
gładko – ślisko
głoskać – głaskać, pieścić
gma, gmła – mgła
gnojok – pryzma na obornik
gnot – pieniek do rąbania
gnotek – pniak, klocek do rąbania drewna
godać – mówić
godka – mowa, język
godny – głodny
Gody – Boże Narodzenie
gody – wesele
godzinki – zegarek
godziny – zegar
godziniorz – zegarmistrz
gogoły – niedojrzale owoce
goloc – fryzjer
gołka – bombka choinkowa
gomon – hałas, harmider
gorać, goreć – palić się zob. też hajcować
görka – poddasze, górka
gorki – gorący
gorol – nie Ślązak
górol – góral
gorszyć – denerwować
gorszyć się – obrażać się
gorzoła, gorzołka, gorzołeczka – wódka, alkohol
gorzołczany – mało warty
gowa – głowa
gónić – biegać
gónka – 1. pędziwiatr, 2. dziewczyna latawica
góra – strych
górol – góral
grabcok – grab
graca – łapa, motyka
gracać się – powoli coś robić
gracić – zob. ciorać
grajfka – uzdolnienie, talent
gramilić sie – wydostawać się
grapa – 1. urwisko, stromizna, 2. góra, wzniesienie
grin –
grincojg – jarzyny (niem. Grünzeug, zielenina)
griyniol – zielona ślina “z płuc”
grotek – balia
gruba – kopalnia
grubiorz – górnik
grunta – fundamenty
gryfny – ładny
grzych – grzech
gulik – 1. studzienka uliczna, odpływ ścieków; 2. zlew
gulnac – napić się łyka
gumiklyjza – kluska (kluska śląska)
gumolok, gumilok, guminiok, gumiok – kalosz gumowy, (kalosze), gumowe buty
gumowe dakle – gumowe uszy (podsłuchiwanie)
gunia – szeroki płaszcz góralski
guniok – góralski gruby wełniany płaszcz zimowy
guńka – rodzaj kurty góralskiej
guńkorz – żart. góral
gupi – głupi
gupielok – głupiec (pobłażliwie)
gutalin – pasta do butów
gwarzić – 1. rozmawiać przyjaźnie, 2. mówić
gwarzyć – opowiadać, gawędzić
gwjoździorz – astronom
gymba – buzia, twarz
gynsi – gęsi
gynsi pampek – stokrotka
gynsty – gęsty
gypehalter – bagażnik rowerowy
gyrcać – bekać
gyszichta – historia
gyszynk, geszynk – prezent

H
habać, habić – nabrać czegoś ponad miarę, czasem też kraść – nahabiou żeh tego tyla co torozki ni wiym co stym robić nabrałem tego tak dużo, że teraz nie wiem co z tym robić
habeta, habety – rzecz która jest bez wartosci np. na grzyby habety (grzyb stary, podziurawiony)
habozie – śmieci
haderlok, haderlump – szmaciarz (handlarz makulaturą, zajęcie archaiczne)
hadra – szmata
haferfloki – płatki owsiane
haja – awantura, kłótnia, bijatyka
halać – glaskać
hajcować – palić, grzać, ogrzewać
hajer – rębacz strzałowy, górnik strzałowy
hajs – coś gorącego np. piec węglowy w kuchni
hajtnąć się – ożenić się
hajziel – toaleta (niem., austriacki Heisel).
hakać – plewić
hakenkrojc – swastyka
halać – głaskać
halanger – pomocnik
halba, halbciok – butelka wódki (półlitrówka), półlitrowy kufel piwa (niem. halb – pół)
halbcajt – połowa meczu (niem. halb + die Zeit = pół + czas)
halbki – lekkie buty
halnager – pomocnik budowlany
haltować – wstrzymywać
haltysztela – przystanek (autobusowy, tramwajowy) (niem. halten + die Stelle = zatrzymać się + miejsce).
hałskyjza – ser domowy z kminkiem
hamozie – śmieci, rzeczy
hampel – hamulec
hampelman – pajac
handerlok, haderlok – szmaciarz, oberwaniec
handgrif – uchwyt
handszrift – pismo odręczne
handszuły – rękawiczki
Hanys – Górnoślązak, śląski autochton, pochodzi od niemieckiego imienia Hans, w założeniu miało to być pejoratywne określenie na niepolskich mieszkańców Górnego Śląska, lecz zakorzeniło się wśród Ślązaków, zob. Ślónzok
hapik, hapil – sknera
harboły – ciężkie buty
harest, herest, hareszt – areszt, więzienie (zob. zwroty śląskie)
harkać – pluć
haratać – drapać, kaleczyć się
hasa – czeladź, służba rolna
hasie – 1. śmieci; 2. popiół
hasiok – kosz na śmieci, śmietnik
haszpel – 1. staroć, 2. stary grat, 3. nie nadający się do użytk. kołowrót górniczy, 4. zwrotnica (w kopalni)
haszpka – mała agrafka
haśauto – śmieciarka
hatrusić się – kłócić się, sprzeczać się, siłować się, bić się, wadzić się.
hauskyjza – „półtopiony” ser z kminkiem o ostrym smaku; zgliwiały i smażony ser domowy
hawerfloki – płatki owsiane
haziel – ubikacja
hazok – zając
heft – zeszyt
heftnyć – przyszyć, przyczepić, przyspawać
heftować – wymiotować
hebama, hyjbama, hejbama – akuszerka
hebel – strug
heblować – strugać
heklować – szydełkować
heknadla – szydełko
heksa – czarownica, zła kobieta
heksenszus – nagły ból kręgosłupa, “postrzał” (zob. zwroty śląskie)
helisek – koszyk wiklinowy z jednym uchem
hepać – odbijać sobie (odgłos po jedzeniu)
hercklekoty – palpitacje serca
hercowa, hercówa – łopata do węgla
hercszlag – zawał serca (niem. der Hẹrzschlag)
hereszt – areszt
heresztant – aresztant
heresztować – aresztować
hering –
heringi – śledzie, patrz bratheringi
herpa, hyrpa – bezczelna kobieta
heta! – w prawo! (przy powożeniu komenda dla konia)
hica, hyc – upał
hintehaus – oficyna
hneda, hned – za niedługo, w niedalekiej przyszłości (hneda urośnie do tych galotek)
hoch glanc – wysoki połysk
hoczek – 1. pogrzebacz; 2. płużek
hoczki – 1. sprzączki przy stroju ludowym; 2. rodzaj bron
hoczkować – plewić używając hoczka
hok – 1. hak; 2. gwóźdź
holajza –
holce – wysokie lub ciężkie buty z grubą podeszwą oraz wysoką cholewka za kostkę np. glany
hołda – góra, wysypisko w pobliżu kopalń, hut i zakładów przetwórczych
hołdziorz – zbieracz węgla na hałdzie
hołzy – spodnie
hołzyntrygi, hołzyntregi – szelki
honem – szybko
hora – góra
hore – w górę
hólanie – mieszkańcy gór
hóśle, huśle – 1. skrzypce; 2. płuca
huciorz – hutnik
hulać-lulać – kołysać do snu
huncwot – łobuz (niem. Hundsfott, pochwa suki)
hunzytryjgi, hozyntregry, hozyntregi – szelki
hyc – gorąco, bardzo ciepło
hymda – koszula
hyngiel, hynkiel, hynkel – uchwyt
hyrdoń – szyja
hyrtoń –

I
inacyć, przeinacać – przekręcać, wywracać kota do góry nogami
indianer – Indianin
inkszy, inakszy – inny
ino – tylko, iny zob. jyny
inszy – inny
internec – internet
ipi – brak piątej klepki
ipta – głupek, oferma
istny – prawdziwy
isto – naprawdę
izba – pokój, dom
ize – że

J
ja – tak
jabcok – wino jabłkowe
jabol – tanie wino, wino jabłkowe
jagódki, jogódki – porzeczki
jakla – marynarka, żakiet, kurtka
jakóż – jakże, jak w pytaniach
jałowa – jałówka
jałowić – przestawać być cielną
jamrać, jamrować – skarżyć się, lamentować
jarmica – chomąto dla krowy, część jarzma
jarmo – jarzmo
jarzómbek – młoda jarzębina
jarzómbkowy – mający kolor owocu jarzębiny
jarzyniok – sklep z warzywami
jedbow – jedwab
jedbowny – jedwabny
jedbownica – chusta jedwabna
jedla – jodła
jedliczka – jodełka
jedyn – jeden
jeglica – drut do robótek ręcznych
jegła – igła
jenerał – generał
jeronie, jezderyna (wyrażenie ekspresywne) – do pioruna, kurde
jesi – jeśli, jeżeli, czy
jetelinka – koniczyna
jezder –
jezderkusie! – o rany!, okrzyk przestrachu, (zob. zwroty śląskie)
jeżech – jestem
ji – jej
jinszi – inny
jo – ja (rzecz., lp, M.)
jodać – jeść
jodło – jedzenie
jogódki – jagody
juzaś – znowu
jył – ił, pole iłowe
jyny – (yno) tylko

K
kabot – marynarka, część ubioru
kabza, kapsa – kieszeń
kachla – kafelka
kachlok – piec kaflowy
kaczyca – 1. kaczka; 2. niski piec
kadubek – budka lęgowa dla ptaków, karmnik
kafyj – kawa
kaj tam – gdzie tam
kaj? – gdzie?
kajsi, kajsik – gdzieś
kajś – gdzieś
kajnikaj – gdzieniegdzie
kakałszale – łuski kakaowe (do przygotowania napoju kakaowego)
kalfas – pojemnik na zaprawę murarską
kalić sie – opłacać się, np. To mi sie niy kali = To mi się nie opłaca, chmurzyć (Chmurzy się nad Sosnowcem = Kali się nad Sosnowcem)
kalny – mętny
kalyka – kaleka
kalymba – krowa, wielka dziewczyna (obelż.)
kamel, kamela – wielbłąd
kamelka – rumianek
kamerlik – komórka
kamrat – kolega, kompan, przyjaciel, towarzysz (zrr)
kamrateczka – przyjaciółka, powierniczka
kana, kanka – bańka (np. na mleko)
kandy – gdzie, którędy, dokąd
kanona – armata
kansi, kańsi – gdzieś
kansikej – dokądś, gdzieś tam
kany, kanyż – dokąd, gdzie
kapa – przód (nos) buta, narzutka na łóżko, narzuta betonowa na komin itp.
kapelka – beret
kapelonek – wikary
kapoła – idiota
kapołka – serwatka
kapuśnica – kapuśniak
kara – taczka
karafioł, karafijoł – pot. fiołek
karasol, karyzol – karuzela (Górny Śląsk *)
karlus – kawaler, młody chłopak, przystojny chłopak
karminadel, karbinadel – kotlet mielony
karnąć się – przejechać się
karpyntel – potencjometr (regulator w radiu) (zob. zwroty śląskie)
kartong –
karyta – kareta
kasik, kajsik – gdzieś
kastla – skrzynka,skrzynia,kubeł
kastrol – garnek, sagan
katung – karton, kartong
kaugumina, kauguma – guma do żucia
kawalery – pajęczyny
kawalyrze – kawalerowie
kąszczyczek – kawałeczek
keciok – karuzela łańcuchowa
kej – jak
kejfer – stonka ziemniaczana
kejza, kyjza – ser
kelnia – chochla
kenich –
kepa – strzał głową (w fusbalu), skok do wody “na głowę”
kerchow, kirchow – cmentarz
kery – który
kesik, kejsik – kiedyś
keta, kieta – łańcuch, bransoletka
kibel – wiadro
kichol – nos (brzydki)
kidać – plamić, kapać
kidnąć – nalać trochę wody
kiecka – spódnica, sukienka
kiej – gdy, kiedy (zrr), kie
kielnia – chochla
kierchów – cmentarz
kierhof – cmentarz
kiero, kiery – która, który
kiery – który
kieryndy – którędy, dokąd (zrr)
kierysika – ktoś
kierysikej – któryś, jakiś, ktoś
kieta, keta – łańcuch
kieuzać – slizgać się
kieuznouć – poślizgnąć
kilać – łaskotać
kimać – spać
kiniol – nos (brzydki)
kiper – auto z podnoszona paką pot. wywrotka
kipować – strzepywać popiół z papierosa
kiprować – wysypywać
kirschszrank – ozdobna szafa na kieliszki
kista – skrzynka, np. kista piwa
kiszka – kwaśne mleko
kizlok – kamień
klachać – plotkować, por. teklać
klachy – plotki
klajd – suknia
klang, klank – dźwiek, odgłos
klapaczka – łapka na muchy
klapiczka- pułapka na ptaki
klapiok – twarz
klapsznita – podwójnie złożona kromka, kanapka
klara – słońce
klejzy, klołzy – kluski (nie: makaron)
klekot – grat
klepoki – bilon
klika – paczka znajomych, grupa
klipa – fajtłapa, niezdara, niedołęga
klojznońć, kielzać (zrr) – poślizgnąć się
klompy – drewniaki, klumpy holenderskie
klopsztanga – trzepak
klotka – klatka
klouper – trzepaczka (do dywanów)
kludzić – 1. wyprowadzać się; 2. prowadzić kogoś; 3. przenosić, zwozić siano
klupać – pukać, stukać
kłobuk – czarny kapelusz góralski
kłobukorz – wytwórca kłobuków
kłobuczek – przesłonka w lampie naftowej
kłóotka – kłódka
knefel, kneflik – guzik
knif – sposób
knobloch – czosnek
knobloszka – kiełbaska czosnkowa, parówka
knoutel – węzeł
knyrps, knirps – parasolka
kobiyta – kobieta
kobuch – jastrząb , nieporęczne naczynie (Górny Śląsk *), kontroler (biletów), kanar
kocher – pojedyncza, elektryczna kuchenka
kocić się – o zwierzętach: rodzić młode, a także o ludziach np.: “kiedy się w końcu wykocisz” – kiedy w końcu to zrobisz
kofer – walizka
kofyj – kawa
kohót – kogut
kohótek – 1. kogutek; 2. 1/8 litra wódki; 3. posiekany głąb w kiszonej kapuście
kojtnąć – umrzeć
kokoci pióra – irysy
kokocić – o kogucie latać za kurami
kokosfloki – wiórki kokosowe
kokot – kogut
kokotek – 1. kogutek; 2. kran
kolacyjo – kolacja
kole – 1. koło, obok, niedaleko; 2. około; 3. wokół
kolyba – 1. szałas pasterski; 2. kopalniany wagonik-wywrotka
kolybać – kołysać (,, zrr)
kolybeczka – kołyska
kolybka – kołyska na sznurze
kolybok – krzesło na biegunach
kołocz – ciasto drożdżowe, placek
kołoczek – drożdżówka
koncek, konsek – kawałeczek
konditoria, kondytoryja – cukiernia, ciastkarnia, sklep ze słodyczami, konfekcja
Kongresówka – ludzie z K. – z byłego zaboru rosyjskiego
kopacka – wykopki (ziemniaków)
koperfytle – zob. patrony
kopidoł – grabarz
kopruch – komar
kopyrta – koperta
kopyrtka – salto, przewrót
kopyrtnąć sie, wykopyrtnąć się, przekopyrtnąć – 1. wywrócić się – ale żech sie wczoraj wykopyrtnął, 2. przen. skoczyć dokądś – synek, kopyrtnij sie do baksztuby i kup świeży brot i ze trzy żymły na wieczerza, 3. przen. umrzeć, kopnąć w kalendarz – widziołeś tamto klypsydra, Mundek się przekopyrtnął na tamtyn świat
korbić – ćwiczyć swoje ciało w celu wyrzeźbienia mięśni, pakować np. Cila, ida z chopami krocha pokorbić na pakerhala
korcastla – węglarka
korcić – kusić
korflasia –
korflasza – bania na wino
kormik – 1. tucznik, karmnik; 2. karmnik dla ptaków
kostyra – kość
kotny – zwierze w ciąży
koulkastla – węglarka
kowol – kowal, pracownik torowy
kozać – kazać
kozatelnica – ambona
Koziki – (przykro mi, ale zasłyszane) emigranci z płd-wsch. Polski
kozok – koźlarz (grzyb)
kracpuc – rodzaj tynku
kragel, kragiel – kołnierz
krajzyga – piła tarczowa z blatem, piła stołowa zob. blat
krancek – plasterek → krancek wurztu – plaster kiełbasy
kraśikůń, rośikůń – koniczyna
krauza – słoik
krepel – pączek
kristbaum – drzewko świąteczne, choinka
krojc – krzyż
krojcok – mieszaniec (ras); osoba, której rodzice pochodzili z dwóch różnych grup etnicznych; mieszaniec polsko-śląski
krojcować – krzyżować
krojcung – skrzyżowanie
krojiczek – kromka chleba
krojzoter – żmija zygzakowata
kronflek – obcas, fleczek
kronlojter – żyrandol
krupniok – kaszanka
krupy – 1. kasza; 2. drobny grad
kryka, kryja – laska (do podtrzymywania się)
kryklać – mazać, bazgrać na papierze
krzipop, krzikop – rów
krzok, kszok – krzak
ksiónc – ksiądz
kubusz, kubuś – placek z kartofli
kucać – kaszleć
kudłać – czochrać (zrr)
kudły, kudełki – brzydkie włosy
kugla – kula
kuglagry – łożyska samochodowe zrr
kukać – zerkać, patrzeć
kuklok – tzw. judasz, wizjer w drzwiach
kulać – 1. toczyć; 2. wałkować (np. ciasto na makaron)
kulok – wałek do włosów, papilot
kupkać, klupkać – pukać
kurbla – korba
kurwizna – wietrzna pogoda
kurzica – cynamon
kurzok – palacz
kurzyć, kurzić – palić papierosy
kusik – buziak
kust – wyżywienie
kuśka –
kwap – puch
kwaretka – 0,25 litra wódki
kwaska – 1. kapusta kiszona; 2. sok z kiszonej kapusty
kweczkasta – harmonia (niem. Quetschkaste)
kweczować – zgniatać (niem. quetschen)
kyjza – ser
kyjza, kejza – ser

L
lachać sie – śmiać się (zrr)
lachać – śmiać
lacie – domowe obuwie, papcie (niem. der Latschen)
laclik – śliniak
lacze – domowe obuwie, papcie (niem. der Latschen)
lać – 1. sikać; 2. bić; 3. zob. lacie
laćki – domowe obuwie, papcie (niem. der Latschen)
laga – gruby kij
lahyta – grubsza listwa , zob. lajsta
lajbik – biustonosz, bishalter
lajera – katarynka lub ciągłe powtarzanie tego samego
lajerman – kataryniarz (zrr)
lajsta – listwa
lak – cerata
laksyrka – biegunka
lanzok – gruźlica
larmo – odgłosy kłótni, hałas, krzyki
lasia – metalowa poprzeczka przy słupku, do której przybija się przęsło płotu
lata – zob. eka
latopjyrz – nietoperz
latorózga – latorośl
latosi – tegoroczny
latoś – w tym roku
lauba – 1. ganek 2. altana 3. wiatrołap
laubzyga – obrabiarka do drewna, wyrzynarka, laubzega, cienka piłka metalowa do wycinania głównie w drewnie (włośnica)
laufrowac – biegać
launa – humor
lazaryt – szpital
leber – osoba niefrasobliwa, leser
leberka – biała kaszanka GŚ
leberwuszt – pasztet (wątrobianka)
lecieć – padać (deszcz), biec
legier, lygier – miejsce do spania
legitka – legitymacja
legnóć – położyć się
lejty – lanie
leko – łatwo
leluja – ciamajda, mieczyk (bot.), lilia (bot.)
leluń – jeleń
lewajtkosz – mańkut
lezie – idzie, wchodzi (zrr)
libsta – ukochana
lichy – słaby, mizerny
ligysztul – leżak
lilowy – fioletowy
limo – siniak pod okiem, podbite oko
linga –
linkera – kierownica
lipsta – narzeczona, ukochana (zrr)
lipścić – flirtować, chodzić ze sobą
lipynsztift – szminka
liwa – gęś
lojfer – dywan, chodnik
lojza – wesz
lomp – zob. dziod, zob. chachor
loncetla – kwit z wypłaty
loufer – goniec (w szachach)
lufciorz – turysta
luft mysza – nietoperz
luft – powietrze
luftbiksa – wiatrówka (strzelba)
luftnąć się – przewietrzyć się, odetchnąć
luftnąć sie – nie trafić w coś, zaczerpnąć powietrza, (zob. zwroty śląskie)
luftować – wietrzyć, np. pomieszczenie
lump – dziad
lutować – żałować
lygać – wylegiwać się, kłaść się do spania
lyjówa – brzydka fryzura, tłuste, przepocone włosy
lykarstwo – lekarstwo
lykować sie – leczyć się, opatrywać
lynga – bagietka, bułka francuska
lyńcuch, leyńcuch – łańcuch ; zob. keta
lyńdźwiny – nerki
lyskowe – orzechy laskowe

Ł
łach, łachy – ubranie
łaska – łasica
łaz – młody las
łazęga, łazynga – włóczykij, powsinoga, natręt
łazić – chodzić
łeb – głowa
łechtać – łaskotać zob. gilać
łobocyć – zobaczyć, obejrzeć
łobrus, uobrus – obrus zob. serwet, tisztuch
łobślindrać się – ubrudzić się
łochtusza, łoktusza – 1. damska chusta 2. prześcieradło
łociec, uociec – ojciec (także fater)
łonaczyć się – uprawiać seks
łonaczyć – kopulować, współżyć
łonaczyć sie – źle się prowadzić, uprawiać seks
łonaczyć, załonaczyć – robić, założyć, zmieniać, przekształcać (słowo wytrych, jak np. tegować)
łoński – miniony (rok, tydzień)
łosiym, łoziem – osiem
łosprawiać – opowiadać
łostuda – kłótnia
łoszczymnie – ciemno i ponuro
łoszkliwiec, oszkliwiec (zrr) – padalec zw.
łoszkliwy, oszkliwy (zrr) – wstrętny, ohydny
łoszkrabiny – obierzyny z ziemniaków
łowiynzina – mięso wołowe

M
macha – mina
majs – kukurydza
majtać – robić ślad pędzlem lub malować drobnymi ruchami
majtnońć sie – nie trafić, chybić
majzel – przecinak
makówa – rękawica, rękawica bokserska
makówki – śląska słodka potrawa bożonarodzeniowa
malckawa – kawa zbożowa
malnůć – pomalować
malnyć – malować
malta – zaprawa murarska (zrr)
małowiela (zob.i por. zatela) – “prawie że”, w przypadku kiedy niewiele (drobnostki) do czegoś brakowało – np. “Małowiela a bych to wraził rein” –> “Niewiele brakowało, a wsadził bym to do środka” (zrr,)
mamlać sie – całować się
mamlać – żuć, lizać, mlaskać
mamlas – gamoń, niezdara
mamrać – narzekać
mandle – migdały
mantel – płaszcz
mara – smród
maras – brud, błoto
marasić – brudzić
marcha, myrcha – 1. ścierwo; 2. zła kobieta
markotny – smutny, zasmucony lub nie w humorze
masara – duża mucha
masny – tłusty, (ale jeżeś masny – ale jesteś gruby)
masorz – rzeźnik (zrr,)
maszkiecić – podjadać, jeść słodycze
maszkiet – słodycz, delikates
maszkiycić – jeść, wyjadać smakołyki (zob. zwroty śląskie)
maszkiytnik – łakomczuch, osoba łasa na słodycze
maszkyty – słodycze
masztal, masztol – stajnia
maścić – psuć
maścić – psuć, zawalać sprawę
maślnicka – maselniczka
maznońć – uderzyć
melać – mleć
merta – mirt
meter – metr
miano – imię i nazwisko, nazwa
miech – worek
mierta – mirt
mierzić – 1. denerwować (od zmierzły – nieznośny); 2. mierzyć, odmierzać
mierzyca, mierzica – jednostka objętości
miesioncek, miesionczek – Księżyc
mieszać – tworzyć kierdel
mieszek – 1. portfel na drobniaki lub portfel ; 2. woreczek
miglanc – nierób, spryciarz, cwaniak, łobuz, leń
mioł – miał
misyjo – misja
miszong, miszung, misiung – zaprawa murarska ; bałagan
mita – środek, np. boiska piłkarskiego
miyjsce – miejsce
miynsek – portmonetka (ŚO
miynso –
mjarkować – badać
mlyc – 1. mleć; 2. mniszek lekarski
mlycziczko – zdrob. od mlyko
mlyczok – 1. młokos, 2. ząb mleczny
mlyczorz – zworzący mleko
mo – ma
mobil –
mobilniok – telefon komórkowy
moczka – potrawa wigilijna
modry – czerwony, fioletowy, niebieski
mody – młody
mojik – podbiał
mondel – 16 snopów
mondry – mądry
mono, możno – może
moplik – motorower
morus – brudas
morzisko – biegunka
morzyć – czuć bóle brzucha (zob. zwroty śląskie)
mosz – masz
mosztrich – musztarda
mota – ćma, mól
motlać się – plątać się, gubić się, gmatwać się
motlać – wiązać, plątać
motyka –
możno – możliwe
mrankotny, mrancaty – zmierzły zob. markotny
muldać – zob. cyckać
mulorz – murarz
municyjo – amunicja
murcek – górnik (patrz tez ryl – obraźliwie)
muskle – muskuły
muter, mutra – matka, mama
muterka – nakrętka
muti – mama, mamusia
mutra –
mycka – czapka
myjtermas – metr krawiecki, metrówka
mylać – mówić, mielić, mieć słowotok, mówić dużo i składnie – np. mylać ozorem – mielić językiem
mylka – zupa mleczna z mąką
myrcha, myrszyna, myrszina – 1. zła kobieta ; 2. ścierwo, truchło
myrta – mirt

N
na –
na! – masz!; (proszę) weź
nachtop – nocnik
naciulać – wulg. wkulać komuś, pobić kogoś
nacyjo – rasa, nacja, naród
naćkać się – najeść się, napchać żołądek
nadobny – urodziwy
nadżistać się – wypić za dużo, pijany zob. dżistać
nagaty – goły
nagel – gwóźdź
najduch – 1. znajda; 2. smyk (o dziecku)
naloć – 1. nalać, nasikać; 2. naloć komuś – pobić kogoś
namównik, namownik – swat
nańće – proszę wziąć
napasztować – przedrzeźniać, dokuczać A uon mie napasztuje – on mi dokucza zaczepia
naprać sie – upić się (zob. zwroty śląskie)
naprany – pijany
napytać – umówić, uprosić, namówić, zamówić
narciorz – narciarz
naroz – naraz
naskfol – specjalnie
nasuć – nasypać, rozsypać, nakruszyć
nawarzyć, nawarzić – 1. ugotować ; 2. narobić kłopotów
nawszczywa – odwiedziny
naszczywić, nawszczywić – odwiedzić
nazad, nazod – z powrotem, (zob. zwroty śląskie)
nazdać – poskarżyć, nawymyślać, zwymyślać
nazod – z powrotem
nec – siatka
neger – murzyn
Neger, Nyjger – Murzyn
neni – nie ma
nerwowac – denerwować
nie wert – nie warto
niechać – 1. zostawić ; 2. pozwolić sobie ; 3. polecić, nakazać
nieskoro – późno
niewiasta – 1. synowa ; 2. panna młoda
niezdrzały – niedojrzały
nieznómo – nieznajoma
nikaj – nigdzie
niy – nie
Niymiec – Niemiec
niyusuchliwy – nieposłuszny
nociastek – zakwas chlebowy
nocka – nocna zmiana
nóńść – znaleźć
nudelkula – wałek do krojenia makaronu, wałek do ciasta
nudelzupa – zupa z makaronem
nudle, nugle – makaron
nulki – szpulki
nupel, nuplik – smoczek
nynać – spać (o dziecku), zob. kimać

O
obacht – uwaga
obalić, łobalić – przewrócić (zob. zwroty śląskie)
oberiba, ouberiba – kalarepa
obiele, łobiele – zboża
obiód, łobiód – obiad
oblekać – ubierać
oboczyć – zobaczyć, ujrzeć, dostrzec
obstować – obstawać, stać za czymś (dotyczy wyrażanych opinii, światopoglądu)
obszkrobać – obdrapać
obsztalować – zamówić
obuć – ubrać buty
obuć – założyć, ubrać
ochlaptus – pijak
ocielonka – krowa po ocieleniu
oddychnąć se – odpocząć sobie, odetchnąć
odkołzać – zrezygnować z zamówienia
ofultać się (zrr) – popluć się, pobrudzić się jedzeniem
ogacić – owinąć lub ocieplić
ogonek – kolejka
oklapnyć – opadnąć
olik – niski gruby człowiek
ołblat – podstawka pod piwo, okrągły wafel wyrabiany jak gofry
oły, uły – krzywe nogi
oma – babcia, staruszka
omparta – rzut sędziowski
onaczyć, uonacyć – zob. łonaczyć
oni, łoni – wy, dawniej zwracano się do starszych osób zawsze z szacunkiem, w 3-ej osobie.
onkel – wujek zob. ujek
opa – dziadek (zrr) zobacz też upa
oplerka, oplerek – gruba parówka
ordnung – porządek
ostuda, łostuda, uostuda – wstyd, obciach, Niy rób mi uostudy – Nie przynoś mi wstydu
oszkliwy – szpetny
ouber –
ouberiba, oberiba – kalarepa
ożarty – zob. naprany
ożralec – pijak
ożraty – pijany
ożyrok, łożyrok – pijak

P
padać – mówić, powiadać
padze – pada (zrr)
paker – muskularny mężczyzna
pakerhala – siłownia
pakerny – umięśniony, wielki
palica – głowa
pampoń, pampuń – rolnik, gospodarz np. srogi pampoń – bogaty gospodarz na wsi
pana – przebita opona (zob. zwroty śląskie)
panczkraut – ciapkapusta, kapusta zmieszana z ziemniakami.
Panienka – Najświętsza Panienka, Matka Boska
pantać – pętać, wiązać, przywiązywać
papać – jeść (używane w stosunku do dzieci)
papagaj – papuga
papel – twarz (gruba) “taki papel”
papendekel – tektura
papiok , papniok – gwózdek (dokładnie gwóźdź wbijany do papy)
parfin – perfumy
paryzol – parasol (por. knyrps)
pastwa – pastwisko
patrony – naboje → placpatrony – kapiszony
patyntregel – bagażnik
pecyna – bochenek chleba
pedzieć, pedzioł, pedzioła, pedzieli – powiedzieć, powiedział, powiedziała, powiedzieli
pensyja – pensja
penzyja , pynzyja – w:emerytura
perfum, parfium, parfin – w:perfumy
petronelka – lampa naftowa
pfyrzichy – brzoskwinie
pic – blef
piec – smażyć
pierdoła – 1. drobnostka; 2. nieudacznik
pieron – piorun
pierona kandego – zob. jeronie
pieroński – cholerny
pierwyj – dawniej (zob. zwroty śląskie)
pierzyński – zob. pieroński
pikać – kłuć (zob. zwroty śląskie)
pila – tabletka, pile – tabletki
pilować – iść/jechać szybciej
piontka – pięćdziesiąt groszy (zob. zwroty śląskie)
piskać – gwizdać, grać na piszczałce
pisok – mazak, ołówek
pitać – wulg. uciekać
pitfok – nóż do chleba, kozik, scyzoryk
pitlok – tępy nóż
piyńć – pięć
piyńść – pięść
piznąć – uderzyć, np. Na banhofie pizło dwie – zegar dworcowy wybił drugą (godzinę)
piździawica – ziąb, mróz
piździeć, piździć – ziąbić, wiać
piździk – zob. moplik
plac – podwórko
plafoniera – rodzaj oprawy oświetleniowej
plała – brezentowy dach ciężarówki, dach namiotu
plandeka – brezentowy dach ciężarówki
planeciorz – astrolog
plaskaty – płaski
plompa – pompa
płaczki, płacki – łzy – (zob. zwroty śląskie)
płony – niesłony, jałowy (zrr)
po bosoku – boso
po leku (patrz leko) – powoli, łatwo
po wiela? – za ile?
pochać – broić, ruszać żarem w palącym się piecu
pocwić – zauroczyć (tylko w stronie czynnej)
pocztorz – listonosz
podciep – podrzutek
podugowaty – podłużny
podwiela – póki, dopóki, dokąd, jak długo (zrr)
podziać –
podzim – przedzimie, późna jesień
podziwać się – przyglądać się (zrr)
pogańskie krupy – kasza gryczana
pojakymu – dlaczego
pole – podwórko (zp)
poleku – z łatwością
poleśniki, poleszniki, poliźniki- pieczone w liściach kapusty placki drożdżowe lub ziemniaczane
Poloki – Polacy, emigranci spoza Śląska
Polska – teren Polski poza Śląskiem
polter – zwyczaj weselny w domu panny młodej trzaska się szkło i hałasuje
pompać – pompować powietrze np. do koła
pomywać – zmywać naczynia
Ponboczek –
Ponbóczek – Pan Bóg
ponć – pielgrzymka
pòńść – pójść
popaprany –
popsznioł, popśnioł – narwaniec (zrr) nicpoń, niejadek
portmanyj – portfel, portmonetka
porwać – ukraść
posaŋknąć – rzucić urok, zaczarować
postrzedni – pośredni, średni, środkowy
posypka – kruszonka
poślimtany – poplamiony
pośmiwny – lubiący wyśmiewać innych
pośtamfować – potłuc, rozgnieść ziemniaki
potek – ojciec chrzestny
potka – matka chrzestna
potmanyj –
potrow – drugi pokos siana
powanz, powąz – drąg do mocowania siana i słomy na wozie
powązić – mocować snopy lub siano na wozie
pozór – uwaga (zob. zwroty śląskie)
póć – chodź (idziemy)
pódź (nó) sam – chodź (no) tu
półrzitek, półźitek – pośladek
pra? (zwrot retoryczny) – prawda?
prać się – bić się
prawok – prawdziwek (grzyb)
preswuszt, pryswuszt, prezwoszt – salceson
procesyjo – procesja
procnie – mozolnie
prontki – druty (dziewiarstwo)
pryka, pryko, prycza, pryczo – łóżko
przać komuś (a. pszać) – kochać kogoś, schlebiać komuś (zob. zwroty śląskie)
przeblekać – przebierać się
przeca – przecież
przeciepować – wypominać , przerzucać
przedsia – samodzielnie, na własną rękę
przekludzać się – przeprowadzać się
przeńście – przejście
przepadzity – zachłanny
przifanzolić – uderzyć, przypieprzyć
prziporek – rozporek
przychlast, przichlast – pupil, maminsynek
przykopa, przikopa – rów, strumyczek
przyrychtować – przygotować
psikać – kichać
psinco, psińco – nic, (zob. zwroty śląskie)
pszoć – kochać
puki (robić) – pierdzić
pukiel, pukel – garb; plecy
pukieltasia, pukieltasza, pukieltaśka – plecak, tornister
puklaty – garbaty
pulać się – śmiać się, naśmiewać się
pulać – sikać
pulok – penis
pultać, popultać – plamić, poplamić
pultok, putek – indyk
půń, půnki – jabłoń, jabłonki
purtnońć –
purtnońć sie – puścić bąka
pychol – pysk
pykać kogoś – kiwać kogoś
pympek – pępek
pyndala – pedał
Pyra – poznaniak, Wielkopolanin
pyrlik – duży młot
pyrsk – na zdrowie, cześć (na pożegnanie)
pyrtek – malec
pysk –
pytlik – zob. bojtlik
pytok – żebrak

R
rabarber – rabarbar
radijok, radyjo – radio
radiska – rzodkiewka
raja – 1. grządka, 2. wers, 3. rząd (w drugyij raji – w drugim rzędzie), 4. kolejka (po zakup czegoś) boua srogo raja była duża kolejka
rajbetka – packa murarska
Rajch – Niemcy (jako kraj, ale głównie RFN)
rajcować – 1. dyskutować, 2. podniecać, 3. →
rajtować – ujeżdżać, jeździć na czymś (na koniu, ośle, świni)
rajza – podróż
rajzować – podróżować
rajzyfiber, rajzefiber – lęk (radość, podniecenie) przed podróżą
rant – zob. przykopa, skraj
raszpla –
raub – rozbój, kradzież
recht – racja (zwykle w wyrażeniu “mosz recht” – “masz rację”)
rechtor, rechtór, rechtorka, rechtórka – nauczyciel, nauczycielka
reklamtasza, reklamtasia – reklamówka (torba foliowa)
reż – żyto
richtig – prawda, służy do zaakcentowania, podniesienia rangi słowa następującego, tłumaczone również jako bardzo, czy też zaprawdę; przykład: Tyś je richtig gryfno frela, czyli Ty jesteś zaprawdę ładną dziewczyną
robić – pracować
robotny – pracowity np.: August robotny sztyry razy kotny 😉
rod, rody/-a – zadowolony/-na
rogolka – mątewka
rojber – zob. chachor, zbój
rojbrować – rozrabiać, awanturować się
rolcanga – klucz hydrauliczny nastawny
rolwaga – wózek transportowy
roma – rama, fenster roma rama okienna (zob. zwroty śląskie)
romplować – hałasować
roumbac – wycinac drzewo w lesie lub trzaskac na mniejsze kawałki
routkapa, roudkapa – koźlarz czerwony
Rouza –
rouza – róża
roz, ros – raz
roztomaity – różnorodny
roztomiły – bardzo miły
ruby – gruby
rugzag – plecak
ruła – 1. rura; 2. tempo (wolne); 3. cisza, spokój
rumpel – rozbójnik, rozbrykane dziecko
rumpla – tarka do prania
rus – karaluch
rychtig –
rychtować – przygotować
rychtować do pjeca – ładować węgiel do pieca
rychtyk, rychtig, richtig – 1. całkiem, zupełnie, bardzo, naprawdę, 2. w porządku (zob. zwroty śląskie)
ryczka, ryczla – stołeczek
Rydułtowik – mieszkaniec Rydułtów
ryl, rylka – szpadel
ryma – katar
ryszawy – rudy
ryzok – rudzielec
rzadny, rzodny – brzydki
rzegotać – mówić bez ustanku
rzondzić – mówić chopy se rzondziouy we szynku
rzyć, rzić – dupa
rzykać – modlić się
rzympolić, rzempolić – grać na instrumencie (nieporadnie na instrumencie smyczkowym lub gitarze)

S
sagość, sagi – nagość, nagi (ŚC, GŚ)
sakry – (iść do) diabła, iść w sakry – spieprzać
sałot – sałata
sam – tu, tutaj (pódź sam yno)
sandale – sandały
sapieron – Górnoślązak (hanys)
se – sobie
seblekać się, seblykać się, seblyc się – rozbierać się
sebuć się – zdjąć buty; sebuj się – zdejmij buty
sebuwać – zdejmować buty
sebuwac – przyrząd do zdejmowania butów
sejmować – zdejmować
sekutnik – komornik
seminać – zdejmować
serwet – obrus
si – gorące
siąpić, siąpą – mżawka
siedlok – rolnik, który ma dużo pola
siedym – siedem
siela –
sielok – pług dwuskibowy
siksa – pogardliwie na młode kobiety
sioci – sianie zboża
siodać, siednyć – siadać, usiąść
sipi – mży
siupa, sipa, szipa – łopatka na śmieci
siupnońć (se) – kucnąć (sobie)
siyc – kosić zboże
siymiyniotka – zupa wigilijna z konopi
skopiec, skopek – wiadro do dojenia krów
skorzica – cynamon
skóndsi, skondsi – skądś
skóra – człowiek skąpy
skrobaka – miotła z gałęzi brzozy
skrobek – krochmal
skrynt – zakręt
skubaczki – kobiety skubiące pierze
skukać – schować
skuli – z powodu, z tej przyczyny
skyrsł (czego) – dlaczego
slypia – oczy
słepać, słeptać – zob. chlać
Słowiok – Słowak
słożyć (w piecu) – zapalić (w piecu)
smarkoc, smarkocz, smark – młody, niedoświadczony chłopak, smarkacz
smażylnica – jajecznica
smolić (coś) – pieprzyć (coś), ignorować (coś, kogoś)
smykać, smyczyć – iść gdzieś leniwie, bez chęci, spacerować bez celu, włóczyć się
snadnie – prosto, łatwo
snopel – smark wystający z nosa
soczewa –
somsiek – miejsce na słomę w stodole
sopnąć – zareagować agresją (dot. zwierząt, ale nie tylko)
sornik – sarna ,(zrr)
sorõń – ktoś obrażony, obrażalski ,(zrr)
soroń – ktoś źle wychowany, cham
spodni – dolny
spodnica – halka
spodnioki – kalesony
spolegliwy – godny zaufania
spotrzebować – wykorzystać (gdy czegoś zabraknie)
spórny – niegrzeczny
sprać – zbić (dziecko)
spynd – skup żywca
spyrka – słonina
sranda – dowcip, sensacja
srandowny, srandownik – dowcipny, żartobliwy, żartowniś
srogi – wielki, ogromny
sroła – gówniarz, smarkacz
stalkapa, sztalkapa – stalowy nosek buta (np. glana)
staniol – folia aluminiowa
starka, starzyk, starzik – babka, dziadek
stofka, stowka – pobór rekrutów
stow – staw
stracić – zgubić
strom – drzewo
strugać – rzeźbić (np. w drewnie)
strzibny – srebrny
strzoda – środa
styknie – wystarczy
styknonć –
suchać – spowiadać
suchatelnica – konfesjonał
suć – sypać, puszczać gazy
swaczyna – podwieczorek
šwandrotać, šwandrać – mówić
switer, cwiter – sweter
swobodno, swobodny – panna, kawaler
sym-tam, sym tam – czasami, od czasu do czasu
synek – chłopak, młody mężczyzna
syr – ser
szaberplac – targ
szac – kawaler, zalotnik
szajbka – podkładka pod nakrętkę lub krótka firanka
szajs – wulg. gówno, dziadostwo, badziewie
szajtel – podział, przedziałek
szaket, szakiet – marynarka zob. też jakla
szałot – sałata, sałatka ziemniaczana (niem. der Salat)
szandara – żandarm, policjant
szaufynster – wystawa, okno wystawowe
szauszpiler – aktor
szauszpilerka – aktorka
szczewa – jelita, flaki
szczewik – but
szcziga, szcziżka – nieposłuszna dziewczyn(k)a
szczyrkoć – dzwonić, telefonować
szczyrkówka, szczyrkófka, szczyrkawka – grzechotka
szel –
szelontać – wstrząsać czymś płynnym (dot. wyłącznie płynów)
szery, szyry – nożyce (zrr)
szezlog, szezlong – tapczan
szif – łódź, statek
szinbajm – piszczel
szishajer – górnik strzałowy (niem. der Schießhauer)
szkarboły – buty (zazwyczaj stare, ciężke lub zniszczone męske buty)
szklok – landrynka
szkolorz – uczeń
szkót, szkut – smarkacz, mały łobuz
szkryflać – pisać
szkudzić – potajemnie czegoś szukać
szkuty – włosy (zrr)
szkyrtać – drapać
szlag – uderzenie
szlajfka – wstążka, sznurówka
szlajmaszyna – szlifierka
szlanga – żmija, wąż
szlauch – wąż (np. strażacki), gumiszlauch – wąż gumowy
szloga –
szlojder – proca
szlug – papieros, końcówka papierosa
szluk – łyk
szlus – koniec, amen, kropka
szlyjcuchy, szlyncuchy, szlincuchy – łyżwy (GŚ – zrr)
szłapa – 1. klapa, wejście na strych , 2. noga
szłob – zob. rus
szłopiec – pomieszczenie nad chlewem, oborą, gdzie magazynuje się siano lub słomę (zrr)
szmary, smary – lanie
szmaterlok, szmatyrlok – motyl
szmatloch, sznitloch – szczypiorek, powsinoga, zawalidroga, piąte koło u wozu
szmergiel –
szmira – smar
szmotlać – potykać się o własne nogi
szmyrgielpapiůr, szmergiel – papier ścierny
sznaps – kieliszek wódki, wódka
sznelcug – pociąg pośpieszny (ZTG)
sznita, sznitka – 1. kromka chleba (por. klapsznita) 2. cięcie, blizna po cięciu na ciele
sznitbouny – fasolka szparagowa
sznoptuch –
sznupa – 1. pysk zwierzęcia; 2. nos
sznupać – szukać, wąchać, grzebać w nieswoich rzeczach, np: zwroty śląskie?
sznuptychla – chusteczka do nosa
sznupy – tabaka
szola – winda
szolka – filiżanka, kubek
szoł – szedł
szpacer – spacer
szpajza – deser, słodka przekąska
szpanga – spinka do włosów (metalowa)
szpanować – prostować np. szpanować gardiny, usztywniać (np. linę).
szpargały – graty, rzeczy
szpas – przyjemność, zadowolenie
szpek – słonina (zrr)
szpil – gra, zabawa, mecz, rozgrywka (np. w kartach)
szpiler – gracz, zawodnik (zob. zwroty śląskie)
szpilplac – boisko piłkarskie
szpind – szafka na ubrania robocze
szpiterlok –
szplint, śplint – bolec
szpliter – ostry, drobny kawałek kości lub szkła, odłamek
szporobliwy – oszczędny (zaleta)
szporować – oszczędzać, gromadzić pieniądze
szpotlać się – potykać się (o własne nogi)
szpotlok – oferma, łamaga, taki, co się potyka
szpraj – spray, sprej
szpyndlik – szpilka
szpyndlikosz, szpyndlikorz – skąpiec, człowiek drobnostkowy
szpyrka – skwarka, kawałek smażonej słoniny, (zrr), słonina
szrajbować, szkryflać – pisać
szrank – szafa
szrauber – wkrętarka
szraubsztok – imadło
szraubyncjer, szraubyncyjer – śrubokręt
szrot – używane części samochodowe
sztachlok – agrest
sztachnońć się – zaciągnąć się (papierosem)
sztajger – sztygar
sztajgnońć – awansować
sztalbyszta – szczotka ryżowa
sztama – porozumienie
sztamajza – dłuto
sztanca – prasa hydrauliczna
sztand – stoisko np. na targu
sztandesamt – Urząd Stanu Cywilnego (niem. das Standesamt)
sztechówka , sztychówa – szpadel
szteker – 1. gniazdko elektryczne; 2. przełącznik
sztela – miejsce
sztelung – pozycja
szterować – 1. popychać, szturchać, ale też wywierać presję psychiczną; 2. przeszkadzać
sztof – materiał (np. na sukienkę)
sztok – piętro (zob. zwroty śląskie)
sztolc – duma, dumny
sztole – buty piłkarskie (korki)
sztompel – drewniana podpora
sztople – drewniane podpory
sztora – zasłona
sztrachycla – zapałka ‘
sztraf – kara
sztrajchować – malować
sztrasebanka, sztrasenbana – tramwaj zob. bana
sztreka – droga, chodnik, wał ziemny
sztrofa – zwrotka
sztrom, śtrom – prąd
sztrykować – robić na drutach
sztuba – areszt domowy
sztuce – getry piłkarskie
sztuchać – popychać
sztych – niemiły zapach
sztychówa – łopata
sztychówka – szpadel
sztyglować się – stroić się, malować się (makijaż), poprawiać swój wizerunek
sztyjc – ciągle
sztyl – kij
sztyngiel – pręt metalowy np. do wędzenia
sztyrdziści, śtyrdziści – czterdzieści
sztyrnoście, śtyrnoście – czternaście
sztyrować – przeszkadzać
sztyry, śtyry – cztery
szumina – piana
szumny –
szupy – skorupy z jaj (zrr)
szus, szust – postrzeleniec
szusblech, szucblech – zderzak, błotnik rowerowy
szusiaty, szusiasty – postrzelony, narwany
szwaja – zob. gira
szwajsować – spawać
szwarny – elegancki, przystojny
szwela, szwele – podkłady pod tory kolejowe, tramwajowe
szwestera – siostra
szwigerfater – teść
szwigermuter – teściowa
szwong, szwung – pęd, rozpęd, zamach
szwongać – szwendać
szychta – dniówka
szynk – bar, knajpa, pub
szynkierka – karczmarka

Ś
ściebać – drapować, plisować, np. drobno ściebany klajd drobna plisowana suknia
ściebować –
ściorany – zmęczony, poobdzierany
ściulać – wulg. pobić, upić
ściulany – wulg. pobity, pijany, zmęczony, ubity
ściyl – ściółka
ściyrnie – ściernisko
śćepnůńć – zrzucić
śkryftnąć – wyłączyć (np. światło)
ślapitkorz – 1. człowiek, który handlował tysiącami drobiazgów: grzebieniami, igłami, nićmi itp. ; 2. dziad lub człowiek, który niesumiennie lub niedokładnie wykonuje swoją pracę
śleper – ładowacz
ślepok – bąk
ślimok – mazgaj
ślimtać – płakać, ślinić
Ślónzok, Ślůnzok, Ślojnzok (zrr) – Ślązak, czyli rdzenny mieszkaniec Śląska z dziada pradziada (przede wszystkim Górny Śląsk (*)
ślum – szlam, muł
ślyndzuchy – łyżwy
ślyzyk – zob. krancek
śmiéra, śmiyra, szmiera – smar
śmiérkosz, śmiyrkorz – brudas
śmiertka – kostucha, śmierć
śmiotek – miotełka
śmjatek – szczotka do zamiatania na šipa – łopatkę do kurzu
śniodać – jeść śniadanie
śniołek – podgrzybek
śpanga, szpanga – spinka, klamerka
śpik, śpiki, śpikol – smark, smarkacze, smarkacz
śrobśtok – imadło
śteker – przełącznik
śtopować – cerować
śtora – zasłona
śtram – ciasno
śtrykować – zob. sztrykować
śtyryrogaty – czworokątny, kwadratowy
świdraty, świrzaty – zezowaty
świtnůc – przewrócic się, spaść
świynte jonki – czerwona porzeczka
świynty – święty
świyrcok – świerk
świyrgotać – trząść się (np. z zimna), wpadać w drgania (dot. przedmiotów)

T
tablyt – taca
tabula – tablica szkolna
tachać – dźwigać, przenosić ciężkie przedmioty
tajla – część
tajle – części
tajojki, tajuźki – Lwowiacy też ogólnie polscy emigranci z byłego ZSRR
takutki, takućki – taki sam
tanksztela – stacja benzynowa
tańcować, tańcowaczka – tańczyć, zabawa taneczna^
tapnóć – pęknięcie skalne w kopalni lub silne uderzenie nogą lub pietą w ziemię czy podłogę
targać – rwać, wyrywać
tarło – tarka
tasia – torebka
taskać – nosić
tasza – torba
tasza (Górny Śląsk *), tasia, taśka – torba
taszyntuch, taszyntucha – chusteczka do nosa
taślampa , taszlampa, taszenlampa – latarka
tauzen – tysiąc
tej – herbata (napój) (przeważnie dotyczy mocno zaparzonej )
tekla – plotkara
tela – tyle
telki – tak duży
terozki – teraz
Tesia –
tinta – atrament
tintać – pić
tisztuch – obrus zob. serwet, łobrus, uobrus
titać – trąbić klaksonem
titek – klakson
titrać – zob. ciorać
toczka – taczka
toć – oczywiście
tomata – pomidor
tonkać – moczyć
topek – nocnik
toplać – moczyć
tor – bramka na boisku; gol
torman – bramkarz
torta – tort – zob. zista
tortensztik – porcja, kawałek tortu
tóż – w takim razie
tragac – taczka drewniana
treger – szyna (w konstrukcji stropu)
trep – niezdara, nieudacznik, głupek (zrr)
trepy – chodaki, ogólnie buty
trichter – lejek
trit – wycieraczka do butów
tropić (się) – męczyć (się)
trowa – trawa
tromba – część pieca, piekarnik
trómpka – trąbka
trówła, truhła – ozdobna skrzynka na ozdobności
trufać – przypuszczać
truhła – zob. trówła
trujok – grzyb trujący
tryjtki – buty piłkarskie
trza, trzeja – trzeba
trześnia – czereśnia
trzewiki – buty
trzi, trzij – trzy
trzyśńa – czereśnia
tubera – gruźlica
tuberok – gruźlik
tukej, tukyj – zob. sam
tunki – tenisówki, trampki
tuplikować – tłumaczyć
tuplok – 1. duży kufel piwa; 2. karc. podwójna karta
tuste – zob. fet
tusty – 1. otyły, tłusty; 2. smalec
tuśki – kredki do makijażu
tutej! – pij! (do małego dziecka)
tuz –
tyj – zob. tej
tyjater – teatr
tyrać – zasuwać
tyrckać, tyrtkać – biegać truchtem
tyta – róg obfitości (torba ze słodyczami dla pierwszoklasistów) także pupa
tytka – torebka papierowa

U
uberiba – kalarepa
uciupać – narąbać drzewa na rozpałkę
udawać – wydawać (pieniądze)
ufajdać – ubrudzić
ufifrać – ubrudzić
ujek – wuj, ujec zob. onkel
ukaranie – zmartwienie, kara
ukidać się – poplamić się
umfal – wypadek, nieszczęście
umorusany – ubrudzony zob. morus
unfal – błąd, wypadek,zwroty śląskie
uniyskorzić (się) – spóźnić (się)
unterhouzy – kalesony
upa – podnieść
urlaub – urlop, czas wolny
urzyndować – przebywać lub zawrzeć znajomość z obcą osobą w celach towarzyskich oraz także może oznaczać prace urzędu/urzędnika w danych godzinach przyjmowania
uślimtany – zapłakany
utopiec, utoplec – baśniowy potwór, wciągał swoje ofiary do wody i topił je
utropa – zmartwienie
uwarzyć, zwarzyć – ugotować

V
vanga –
vater – ojciec, także fater
verflucht –
Vesper –

W
wachować – stróżować, pilnować
wachtyrz – stróż
wachtyrz – stróż (np. pies stróżujący)
wadzić się – kłócić się
wajać – płakać, skarżyć się
wajcha – zwrotnica lub uchwyt, np. dźwigni
wajecznica – jajecznica
waleska – karetka pogotowia
wander – spacer, wędrówka
wandzka, wancka – pchła, pluskwa, wesz
wanielicki – ewangelicki
wanielik – ewangelik
wapyn –
wartki, wartko – szybki, szybko
warzecha, warzycha – warząchew
warzkuchnia – pomieszczenie gospodarcze, w którym się przygotowuje paszę dla zwierząt
warzyć – gotować
waserwoga – poziomica
waszberet, waszbret – tarka do prania
waszkorb – kosz na pranie
waszpek – miednica, miska
wawa – sprawiać ból
wądół – jar
wąty, wonty – 1. protest (zob. zwroty śląskie); 2. wątpliwości
wciry – zob. szmary
wechslować, wekslować – zmieniać
wedle – zob. kole
wela – fryzura, grzywka (ciepnyć welom – zarzucić grzywką)
wele – obok, nieopodal
welować – wędzić kiełbasę lub szynkę
wengiel – węgiel
wercić się – opłacać się
werk – zakład przemysłowy
werkcojg – narzędzia
werksztela – warsztat
wertikol – szafka na bieliznę
westa – kamizelka
wetnąć się / wetnoć się (o coś) – założyć się (o coś)
wic – żart, anegdota
wieczerzać – jeść kolację
wieczerzo – kolacja
wiela – dużo, ile (w pytaniach) (Wiela je godzin = Która godzina?)
wieprzek – świnia
wieprzka – owoc agrestu
wieprzki – świnie
wierch, wjerch, wiyrch – góra (czegoś), wierzch
wiertać – wiercić, borować zęby
wiertel – ćwierć
wierza – wierzę, chyba
wihajster – narzędzie, przedmiot, uchwyt, rzecz – słowo zastępujące wszystkie inne, pochodzi od niem. Wie heißt er → Jak on się nazywa; zob. też: dinks
wija – bijatyka, awantura
wila, wyla – willa
Wilijo – Wigilia
winerka – parówka, kiełbaska drobiowa
winkiel (także: ek) – zakręt; brać winkiel – brać zakręt; za winklem – za rogiem (ulicy)
winszować – składać życzenia noworoczne
wista –
włazić – wchodzić
włócyć – bronować pole
wodzionka – tradycyjne danie, ze starego chleba
wondół –
woniać – wąchać, pachnieć
wonty – pretensje
wor – upał
wrazić – wsadzić, wtrącić
wrazitek – osoba, która się wtrąca w nie swoje sprawy
wszandy, wszyndy – wszędzie
wungiel, wyngiel, wongiel – węgiel
wuszt – kiełbasa
wusztzupa – zupa z produktów świniobicia
wyciulać – wulg. zrobić w konia, wykiwać
wycug – dożywocie
wydować sie – wychodzić za mąż (zrr)
wyfikać kogoś – wyprowadzić w pole
wyglebić się – zob. obalić
wygnać – wypędzić
wygnąć – wygiąć
wykludzić sie – wyprowadzić się
wykludzić – wyprowadzić
wykłodać – opowiadać
wykminić – oszukać, wyprowadzić w pole
wykustować sie – używić się
wylyś, wylyść – wyjść
wylywok – garnek z lanego żelaza
wymasta – filut, figlarz
wynokwiać, wynokfiać – wymyślać, wydziwiać, grymasić przy jedzeniu
wyntka, wyndka – wędka
wypity – pijany
wyszczygać – prosić, błagalnie patrzeć np. pies wyszczyga podczas obiadu
wysztiglować – wystroić, elegancko ubrać
wysztiglowany – wystrojony
wytorbić się – przewrócić się
wzióńść, wziyńść, wziynść – wziąć, odebrać

Y
yjzel – osioł
yncyklopedyjo – encyklopedia
Ynglynder – Anglik
yno – tylko
ynta – przewrót, upadek, skok do wody

Z
zabulić – 1. przepłacić; 2. zapłacić, zob. bulić
zaciągaczki – zasłony
zaciongnońć się – zachmurzyć się (o niebie)
zaczymie – zatrzymać, zatrzyma coś
zadatek – zaliczka
zadek – tyłek
zafrópować – zakorkować, zakręcić
zajechać się – zmęczyć się
zajta – strona internetowa
zakludzić – zaprowadzić
załośniczki – kolczyki
zamt – aksamit
zamtowy – aksamitny
zand – piasek
zand gruba – kopalnia piasku
zapucować – otynkować
zarozki – bakterie
zastawiać – zatrzymywać (kogoś) (zob. zwroty śląskie)
zaś – znowu
zatela – wystarczająco, dosyć, np. “Kartofli momy na zima aż zatela” → “Ziemniaków mamy na zimę wystarczającą ilość” (rr)
zausznice – kolczyki
zawarte – zamknięte
zawierać, zawiyrać – zamykać
zawrzyć – zamknąć, np. “Zawrzyj tyn gupi dziub!”, “Zawrzyj dźwiyże!” itp.
zbajslować – zorganizować, np. “zbajslować tref” → zorganizować spotkanie
zbereźny – nieskromny, erotyczny
zbobcyć, zdupczyć – zepsuć
zdechlok – chuchro, zmęczona osoba
zeblec się, seblyc sie – rozebrać się
zejgeblat – brzeszczot, także piłka do metalu
zelma – wiedźma
zelter (Górny Śląsk *), zeltra – woda mineralna
zerknyć, zerknońć – zaglądnąć, spojrzeć
zgrzybtok – źrebię
zic – 1. siedzenie, siodełko, taboret; 2. tyłek
zicać – siadać
zicherka – agrafka
zicherung, ziherung – bezpiecznik
ziele – chwasty
ziemniok, ziemiok – ziemniak, por. kartofle
zimt – cynamon
zipać, zipieć – sapać, rzęzić
zista – babka (ciasto)
zitra, zejtra – jutro, dzień następny
zmierzły (czytać rz nie ř) – nieznośny, naprzykrzający się, marudny, nie wyspany (o dziecku)
znojdować – znajdować
znojść, znolyźć – znaleźć (zrr)
znokwiać – obiecywać
zofórt – za chwilę
zogówek – poduszka pod głowę
zoka – skarpetka
zokel, zokiel – lamperia
zoki, zokle – skarpetki, zob. fuzekle
zol – podłoga, podłoże, ziemia
zola – 1. podeszwa buta; 2. podbite oko
zolicić, zolycić – zalecać się, flirtować, randkować
zolyty, zolejty (zrr, ŚC) – zaloty, umizgi
zołza – sos
zomek – zamek
zomienta – zaspa
zońść – zajść
zorta – gatunek, rodzaj, odmiana
zowdy – zawsze
zowita, zawitka – panna z dzieckiem
zrykowiny – zaręczyny
zwyrtać (sie) – obracać (się)
zymft – musztarda
zyrtka – żerdź
zys – żeś
Ź
ździwoczóny – wyprowadzony z równowagi

Ż
żadło, źradło, zdrzadło, żdżadło – lustro
żadnik – sprośnik
żałośnice, załośniczki – kolczyki
żber – balin
żdorać – 1. grzebać (w piecu, ognisku); 2. zaczepiać
żduchać – trącać (kogoś)
żeleźniok – piec żelazny, wóz żelazny
żeleźniok, żeloźniok – piecyk węglowy
żymlok – bułczanka
żymlok – bułczanka
żymła – bułka
żymła – bułka
żymła z karminadlem, … z karbinadlem – bułka z kotletem mielonym (to nie hamburger)!
żyniaczka – ślub (ZL, ŚC)
żynóć – pędzić (bardzo szybko biec)
żyszka – skąpiec
żywobyci – życie
żyżyń –
żyżyń – pragnienie

Imiona
Achim, Chimek – Joachim
Agnys, Nyszka – Agnieszka
Alfrid – Alfred
Alfun – Alfons
Alojz, Lojzek, Lojzik – Alojzy
Ana – Anna
Barbora, Berbla – Barbara
Baścik – Sebastian
Berbla – Barbara
Bercik – Norbert, Albert, Engelbert, Robert, Hubert
Bernat – Bernard
Bynek – Benon
Cila, Cilka – Cecylia
Deta – Bernadetta, Bernadeta
Dora, Dorka – Dorota
Ecik – Edward
Eli – Eleonora
Elza, Liska – Elżbieta
Ernst – Ernest
Etmunt, Munda – Edmund
Franc, Francik, Francka – Franciszek, Franciszka
Fric, Fridek – Fryderyk
Frida – Elfryda
Gerat, Gert – Gerard
Gielo – Grzegorz
Gita – Brygida
Gryjta – Małgorzata
Gustlik, Gustek, Gustla – Augustyn, Gustaw, Augustyna
Gyjla, Angyjla – Aniela
Gynek – Eugeniusz
Hajdla, Hyjdla – Jadwiga, Adela, także od niemieckiego Adelheid
Hajna, Hajnel, Hajni, Hajnc – Henryk
Hana – Joanna
Hanik, Hanys, Hanzlik – Jan
Holdek – Reinhold
Ira – Irena
Johan – Jan
Jorg, Jorga, Jorguś – Jerzy
Justa – Justyna
Karlik – Karol
Krista – Krystyna
Lida – Lidia
Luca – Łucja
Lucek – Łucjan
Lyjo – Leon
Lyna, Lynka, Hela – Helena
Manek, Maniek – Emanuel
Maryjka – Maria
Matla – Marta
Micia – Emilia
Mija, Mijka – Maria
Munda, Mundek – Edmunda, Edmund, Rajmunda, Rajmund
Nyśka – Agnieszka
Ojgen, Ojga – Eugeniusz
Paula – Paulina
Paulek – Paweł
Pyjter, Piotrz, Pioter, Pietrek, Pieter’ – Piotr
Richard, Richat – Ryszard
Rołza, Rołska – Róża
Rudi – Rudolf
Ryjza, Rejza, Rynia – Teresa
Stanik – Stanisław
Stazyja – Anastazja
Sztefa – Stefania
Tejdor, Tyjuś – Teodor
Tila – Otylia
Tilda – Matylda
Trauda – Edeltrauda
Truda – Gertruda
Usia – Urszula
Wera – Weronika
Wichta – Wiktoria
Wilik, Wilem, Wilym, – , Wiluś (Górny Śląsk) – Wilhelm
Yjduś – Edward
Yma – Emma
Yngybert – Engelbert
Ynst – Ernest
Yrma – Erna
Ywald – Ewald
Zeflik, Zefel, Zefla – Józef, Józefa
Zelma, Zala – Salomea
Ziga, Zyga, Zyguś – Zygmunt, Zygfryd

nazwy geograficzne
Afrikaner – Afrykanin
Altrajch – Zagłębie Dąbrowskie (iron.)
Amerika – Ameryka
Amerikón – Amerykanin
Anaberg – Góra św. Anny
Anglijo – Anglia
Angliki – Anglicy
Bajerok – Bawarczyk
Bierafko, Biyrafka – Bierafka
Boguszic – Boguszowice
Byndzin – Będzin
Bytōń,Bytůń,Bytōm – Bytom
Cidry – Radzionków
Czynstochowa – Częstochowa
Czyrwionka – Czerwionka
Dōmb – Dąb
Dymbiensko – Dębieńsko
Fryna – Nowy Bytom (niem. Friedenshütte – Huta Pokój)
Fryc, Fryce – Niemiec, Niemcy
Gisz – Giszowiec
Glajwic – Gliwice
Góry – Tarnowskie Góry
Halymba – Halemba
Hindenburg – Zabrze
Idawajcha – Ligota
Indianer – Indianin
Italijo – Włochy
Italok, Italoczka, Italijoki – Włoch, Włoszka, Włosi
Jaszczymbio – Jastrzębie Zdrój
Kalyty – Kalety
Kandrzin – Kędzierzyn
Katowicy – Katowice
Kochlowicy – Kochłowice
Laband – Gliwice-Łabędy
Leszczin – Leszczyny
Loslau – Wodzisław Śląski
Lyndziny – Lędziny
Łazisk – Łaziska Grn.
Malapana – Mała Panew
Malynie – Malenie
Mechtal – Miechowice
Medalikorze, Medaliki – ludzie z Częstochowy
Morawiok, Morawioki – Morawianin, Morawianie
Nikisz – Nikiszowiec
Niymiec, Niymce – Niemiec, Niemcy
Nokło – Nakło Śl.
Ojropa – Europa
Opołle – Opole
Orzysze, Orzysz – Orzesze
Panewnik – Panewniki
Pepik, Pepiczka, Pepiki – Czech, Czeszka, Czesi
Piekar, Piekory, Piekory Slůnskie – Piekary Śl.
Piosek – Piasek
Polok, Poloczka, Poloki – Polak, Polka, Polacy
Przymszo – rzeka Przemsza
Rajch, Ef – RFN, Niemcy
Rosyjo, Russlandy – Rosja
Rus, Ruska, Rusy – Rosjanin, Rosjanka, Rosjanie
Schwarzwald – Czarny Las
Scyzoryki – mieszkańcy Gór Świętokrzyskich, Kielc
Siywierz – Siewierz
Ślōnsk, Ślōnzek – Śląsk
Ślōnzok, Ślōnzoczka, Ślōnzoki – Ślązak, Ślązaczka, Ślązacy
Świyntochlowic, Szwiyntochlowic, Świony – Świętochłowice
Uher, Uherka, Uhry – Węgier, Węgierka, Węgrzy
Woźnik – Woźniki Śl.
Ymieliń – Imielin
Zdziszowic – Zdzieszowice
Zobrze – Zabrze
Zołynże – Załęże
Plania – Płonia (obecnie dzielnica Raciborza)
Ostrog – Ostróg (obecnie dzielnica Raciborza)
Nowe Zegrody – Nowe Zagrody (obecnie dzielnica Raciborza)
Staro Wiyś – Stara Wieś (obecnie dzielnica Raciborza)
Studzienno – Studzienna
Nyndza – Nędza
Bobry– Bobrowniki Śląskie

miary czasu
ćwierć na jedno / świerć na jedno – piętnaście po dwunastej
pół czwortej – wpół do czwartej
punkt dwanosto – południe
trzi ćwierci na siódmo / …świerci… – za piętnaście siódma

kwiaty
farbiczki – chabry
mlycz – mniszek lekarski
siyrotki – bratki
bolioczka – jaskry
ponboczkowo krew – dziurawiec
gynsi pympek – stokrotka
flider – bez
gladiole – mieczyki
piwowōńki – piwonie
jadwiżki – astry
johanki – czorna porzeczka
margaretki – złocienie
lipina – łubin
wieprzki – agrest
kamelki – rumianek
dziywanna – dziewanna
pozimki – poziomki
łostryngi,łostrynżlice, ostranżnice Ostranżyny – jeżyny
wojoki – rudbekia
lipina – łubin
kapucynka – nasturcja
żabiłoczka – niezapominajki
dombki – złocień ogrodowy
muszkaty – pelargonie
leluje – lilie
kokoci galoty – irysy
nelki – goździki
tulpy – tulipany
krasikoń – koniczyna
Ajzblumy – begonie

karty
Na Śląsku bardzo popularną grą karcianą jest skat wywodzący się z Niemiec. Stąd właśnie (ze skata), wzięły się śląskie nazwy kolorów i figur w kartach.

kolory
grin – pik ♠
krojc – trefl ♣
herc – kier ♥
szel, siela – karo ♦
figury
dupek, jupek – walet (np. krojcdupek – walet trefl)
kenich – król
ober – dama
tuz – as
inne terminy karciane
angezagt – gra “zapowiedziana”
hand – gra “z ręki”
rajcowanie – licytowanie
sznojder – 90 oczek w kartach wygrywającego
sztych – lewa
szwarc – wszystkie karty zebrane przez wygrywającego

określenia z żargonu górników i techniczne
A
ajzynblat – brzeszczot do metalu
ajzynzyga – piła (do metalu)
anszleger – nastawiacz przy windzie kopalnianej
B
bajzyga – wyrzynarka (piła do drewna)
bormaszyna – wiertarka pneumatyczna
budunek – zabezpieczenie stropu w kopalni
C
cechować – znaczyć, zaznaczać (np. miejsce na dziurę w ścianie)
chodnik – główny korytarz
colsztok – miarka składana, calówka
cwinger, cwinga – ściskacz
F
fajla – pilnik
fajlbank – falbank – stół warsztatowy
faustlik – średni młotek, mniejszy od pyrlika
fedra – sprężyna
fedrować – urabiać
fela – felga
fusgruba – kanał piekarski

G
galman – ruda cynku
gleta – paca tynkarska
glajza – szyna
gruba – kopalnia
guguła – niedojrzały, twardy owoc
H
hajer – górnik strzałowy
haszpel – kołowrót (w kopalni)
hercówa – łopata
holajza – dłuto
K
kalfas – pojemnik do mieszania zaprawy
karbidka – górnicza lampa karbidowa
krajzyga – 1) stół z piłą używany do cięcia drewna na opał, ale nie tylko; 2) piła tarczowa
kucza – woźnica
kurbla – korba
L
lajsta – listwa
lajtung – rury c.o. z zimną i ciepłą wodą
lasia – metalowa poprzeczka przy słupku, do której przybija się przęsło płotu
laubzega – cienka piłka metalowa do wycinania, głównie w drewnie (włośnica)
lipynsztift – szminka
M
majzel – przecinak
malta – zaprawa murarska
maras – brud
mufa – złączka z gwintem wewnętrznym
myjtermas – metr krawiecki
N
nagel – gwóźdź (Górny Śląsk *)
nypel – złączka z gwintem zewnętrznym

P
papniok , papiok (Górny Śląsk *) – rodzaj gwoździka wbijanego do papy. Krótki z szerokim łebkiem.
paryzol – parasol
przekop – główny chodnik na dole kopalni; jest ich zazwyczaj pare z przeznaczeniem na transport
pyrlik – młotek (duży – używany w kopalni)
R
rajbetka – packa murarska
raszpla – 1. duży pilnik do drzewa,/ 2. ździerak do końskich kopyt
ryl, sztychowka – szpadel

S
szalter – włącznik
szelontać – potrząsać płynem (np. w butelce)
szishajer – górnik strzałowy
szlajfmaszyna – szlifierka
szlagsznur – sznurek traserski (murarski)
szloga – “brama” przed parą młodą
szmyrgielpapior, pucpapior, glancpapior – papier ścierny (Górny Śląsk *)
szmergiel – szlifierka
szmira, szmyra – smar (Górny Śląsk *)
szraubsztok – imadło (Górny Śląsk *)
sztajger – sztygar
szteker – gniazdko elektryczne
sztamajza – dłuto (Górny Śląsk *)
sztechówka , sztychówa – szpadel
sztople, sztomple – drewniane podpory, stemple
sztrom – prąd (elektryczny)
szwajsować – spawać (Górny Śląsk *)
szwela – drewniany podkład kolejowy
szychta – dniówka

Ś
śleper – ładowacz
ślypia – oczy
śrobśtok/śrubśtok – imadło
śrubunek – złącze rur grzejnych
szalter – przełącznik
szteker – gniazdko
W
wajcha – uchwyt, np. dźwigni, zwrotnica kolejowa/tramwajowa
wanga – tęcza
wapyn – herb
waserwoga – poziomica
waszpek – wanienka do kąpieli, miska
wajzel – zegar, zegarek
welszkraut – kapusta włoska
wiepszki – agrest (GŚ-zrr)
wihajster – przełącznik
wojok – wojak, żołnierz
wurszt, wószt – kiełbasa
Z
zapucować – otynkować mur (niem. der Putz=tynk)
zejgeblat – brzeszczot, także piłka do metalu (niem. das Sägeblatt)
zicherung – bezpiecznik (niem. die Sicherung)
zista – tort
zaczymie -zatrzyma śię

Charakterystyczne zwroty i powiedzenia
beser wiser (niem. besser wiser), ales wiser (niem. alles wisser) – mądrala, ktoś, kto wszystko wie najlepiej
dej Boże – odpowiedź na Boże pomogej
dej ptokowi wody, bo ci zdechnie! – j.w.
jerona, do pierona! – do diabła, do pioruna!
króliki ci się kocą – wydaje ci się, masz złudzenia
mosz ptoka – jesteś szalony!
mosz aua i dwa boloki – jw.
mosz aua – jw.
mosz ruła jak stary grynadier – jesteś strasznie wolny
po ptokach – za późno
szczyńść Boże – szczęść Boże (na przywitanie, również charakterystyczne pozdrowienie górników)
stary jak Hoymgruba – bardzo stary
utopiou sie w maślonce – zapadł się pod ziemię, nie wiadomo gdzie (ktoś) jest
z Panym Bogiem – z Panem Bogiem (na pożegnanie)
dej se yno pozor – uważaj sobie
dej pozor – uważaj
dej sie pokój – uspokój się, wyluzuj
nie skokej mi do ślypii – nie pyskuj, nie zaczepiaj mnie
niy szteruj mie – nie denerwuj mnie
nie wiyszyj mi nugli na oczach – nie gadaj głupot, nie próbuj mnie oszukać